Grijp niet in zonder na te denken

President Obama heeft de wind van voren gekregen, omdat hij heeft gezegd dat 'we nog geen strategie hebben' voor het effectief aanpakken van IS(IS). Mike Rogers, de Republikeinse voorzitter van de Inlichtingencommissie van het Huis van Afgevaardigden, zei tegen Fox News dat het beleid van 'doe geen domme dingen' niet werkte. Dat klinkt mij vreemd in de oren - zo van: laten we gewoon iemand bombarderen, ook al is dat dom. Als Obama dat zou doen, waarmee zou hij dan geen rekening houden?

Ten eerste, met ervaring. Na 9/11 heeft de aanpak van 'eerst schieten, dan richten' George W. Bush ertoe gebracht een grondoorlog te beginnen met onvoldoende soldaten om Irak te beheersen en zonder enig begrip van wat er daar speelde tussen sjiieten en soennieten. Ook beseften we totaal niet dat we met het verjagen van het soennitische Taliban-regime in Afghanistan en het soennitische Baath-regime in Irak de weg effenden voor een forse uitbreiding van de invloed van Iran. We hadden haast, ik ook, om dingen te veranderen en dan zie je ingewikkelde dingen over het hoofd. Woorden schieten tekort voor de verachtelijke onthoofding van twee Amerikaanse journalisten door IS, maar ik weet zeker dat die zijn bedoeld om bij ons een overtrokken reactie uit te lokken, zodat we er weer zonder strategie tegenaan gaan. IS is een gruwel, maar geen bedreiging voor Amerika zelf.

Ten tweede, met de context. IS is ontstaan uit drie burgeroorlogen die in de Arabische wereld woeden: die binnen de soennitische islam tussen radicale jihadisten en gematigde soennitische moslims en regimes; de burgeroorlog tussen door Saoedi-Arabië gefinancierde soennieten en door Iran gefinancierde sjiieten; en die tussen soennitische jihadisten en alle andere minderheden in de regio: yezidi's, Turkmenen, Koerden, christenen, joden en alawieten. Wanneer in een regio meerdere burgeroorlogen tegelijk woeden, betekent dat dat er geen politiek midden is, maar dat er alleen partijen zijn. En als je ingrijpt in een regio zonder midden, word je al snel ook een partij.

IS is ontstaan als een extreme uiting van wrok van de Iraakse en Syrische soennieten die zich aan de kant gezet voelden door het pro-Iraanse sjiitische regime in Bagdad en het pro-Iraanse alawitisch/sjiitische regime in Damascus. Daarom hamert Obama erop dat een militaire interventie door Amerika vergezeld moet gaan van een regering van nationale eenheid in Irak - bestaande uit gematigde sjiieten, soennieten en Koerden - zodat als Amerika geweld inzet, dat is ter ondersteuning van pluralisme en niet alleen maar sjiitische macht bevestigt.

Dit is wel degelijk een sektarische machtsstrijd. Lees het artikel in de New York Times van vorige week maar over hoe IS in feite wordt geleid door een combinatie van jihadisten en misnoegde soennitische, Iraakse legerofficieren van de Baath-partij die aan de kant zijn gezet door ons Amerikanen of door de door sjiieten gedomineerde regeringen van Irak.

Ten derde zijn onze bondgenoten geen volwaardige bondgenoten: hoewel de regeringen van Saoedi-Arabië, Qatar en Koeweit pro-Amerikaans zijn, tellen die landen ook veel rijke soennitische individuen, moskeeën en liefdadigheidsorganisaties die IS van grote sommen geld en grote aantallen strijders voorzien.

Wat Iran betreft is het zo dat als we IS verslaan, het de derde keer zou zijn sinds 2001 dat we een belangrijk soennitisch tegenwicht tegen Iran uitschakelen: eerst de Taliban, daarna Saddam Hussein, en nu IS. Dat is uiteraard geen reden om het niet te doen, maar het is wel een reden om het zo te doen dat we niet uit het oog verliezen dat het nucleaire programma van Iran ook nog moet worden ontmanteld. Anders zou dat het hele wereldwijde non-proliferatie-streven ondermijnen. Lastig.

Ik ben er helemaal voor om IS uit te roeien. Het is een ziekelijke, destabiliserende beweging. Ik ben ervoor de Amerikaanse luchtmacht en commandotroepen in te zetten om ze uit te schakelen. Maar dan wel binnen een coalitie waarin iedereen die baat heeft bij stabiliteit in de regio zijn steentje bijdraagt en waarin gematigde soennieten en sjiieten de leiding nemen door te laten zien dat ze een nog grotere hekel hebben aan IS dan aan elkaar. Anders komen we terecht in een godsgruwelijk moeras van onbetrouwbare bondgenoten en sektarische hartstochten en zal niets van wat we daar aan goeds doen beklijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden