Opinie

Grieken moeten toekomst in eigen hand nemen

Wat er ook wordt afgesproken, de Grieken laten zich van buitenaf geen hervormingen opdringen.

Een Griekse jongen met 'nein' op zijn hand geschreven aan de vooravond van het Griekse referendum. Beeld anp

Het referendum is in Griekenland uitbundig gevierd als een overwinning van de democratie. De nieuwe minister van Financiën Euklidis Tsakalotos had op het notitiepapiertje wat hij had meegenomen naar de vergadering geschreven dat hij met deze overwinning niet te triomfalistisch mocht overkomen. Die neiging moest hij onderdrukken.

Als het een overwinning is, dan is het natuurlijk een overwinning van de nationale democratie, van het nationalisme en het unilateralisme. De nationale soevereiniteit die tegenover Brussel en de andere lidstaten verdedigd moet worden.

Belangrijke les

Uit dit drama valt een belangrijke les te leren. Grote bezuinigings- en hervormingsprogramma's kunnen moeilijk effectief worden opgedrongen of afgedwongen. Wanneer dergelijke programma's niet 'eigen' worden gemaakt, maar worden gezien als een vijandige interventie, dan maken ze geen kans van slagen. Ook al zet een regering gedwongen een handtekening onder een akkoord, wanneer zij en de bevolking zich daar eigenlijk met elke zenuw in hun lijf tegen verzetten, dan zal dit nimmer effectief worden omgezet.

Succesvolle bezuinigingen en hervormingen moeten nationaal breed gedragen worden, er moet, zoals dat tegenwoordig heet, ownership zijn. Zolang het als een Fremdkörper gezien wordt en niet als een ontwikkeling die aansluit op de eigen traditie en wensen, verzandt elke hervorming onvermijdelijk.

De trojka, of de instituties, worden in Griekenland gezien als een vreemde bezettingsmacht. Daarop kan alleen met verzet worden gereageerd. Niet voor niets verwees het nee van het referendum naar het verzet in de Tweede Wereldoorlog.

Handtekening

Natuurlijk is het goed mogelijk dat Tsipras gedwongen door een dreigend volledig bankroet eieren voor zijn geld kiest en alsnog zijn handtekening zet onder een akkoord dat Griekenland verplicht strikt te bezuinigen, maar of de maatregelen alleen op basis van dwang ook effectief worden omgezet is zeer de vraag.

Wat met andere woorden nodig is, is een debat in Griekenland over hoe het land fit gemaakt kan worden voor de deelname aan een geglobaliseerde economie. Hoe kan het land zichzelf zo opnieuw uitvinden dat het weer concurrerend wordt en er voldoende geld wordt verdiend om een redelijke levensstandaard te kunnen garanderen? Jammer genoeg is deze vraag niet zichtbaar door de Griekse regering opgepakt en ook ondergesneeuwd geraakt in het gegoochel met cijfers over bezuinigingen en extra belastingheffing in de onderhandelingen met de trojka en de ministers van Financiën.

Het is echter een vraag die niet door de instituties beantwoord kan worden. Dit is de taak van Griekenland zelf. In plaats van het zoeken van vijanden van buiten die geweerd moeten worden, moet de aandacht uitgaan naar een zelf geformuleerd toekomstproject. Het ultimatum dat Europa nu aan Griekenland gegeven heeft, dwingt de regering wel om met een eigen voorstel te komen, maar gegeven de tijdsdruk zal dit vrijwel neerkomen op een financieel overzicht bestaande uit de bekende kortingen en extra heffingen. Een kopie van de plannen die al eerder in het referendum luidkeels zijn afgewezen. Dat lijkt me niet het ideale startpunt voor een zwaar programma dat vele offers vraagt.

Waarschijnlijk zal het er uiteindelijk toch op neerkomen dat Griekenland de euro zal verlaten, om zo zelf met een schone lei te beginnen, geholpen door het kwijtschelden van een groot deel van de schulden.

Ton Nijhuis is directeur van het Duitsland Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Beeld .

Nationale soevereiniteit

Het Griekse drama leert ook lessen voor de Europese integratie. Of we het nu toejuichen of afkeuren, feit is dat wanneer er geld in het spel is, de lidstaten en hun bevolkingen de neiging hebben om vooral in termen van nationale soevereiniteit te denken.

Interventies of aanbevelingen vanuit Brussel, bijvoorbeeld over de nationale begroting worden niet alleen in Athene niet op prijs gesteld. De andere lidstaten worden al snel als een bedreiging voor de eigen welvaart en portemonnee gezien.

De voor de hand liggende Europese reactie op de financiële crisis is een pleidooi voor een verdergaande overdracht van soevereiniteit, zoals onlangs ook nog uitgewerkt in een voorstel van de 'presidenten' van de Europese instellingen. Economisch valt hier veel voor te zeggen, maar wanneer onprettige boodschappen steevast worden gezien als een inmenging in de nationale soevereiniteit, dan leidt dit slechts tot meer irritatie en verzet. De euro moest de Europese landen dichter bij elkaar brengen, maar blijkt een splijtzwam. Datzelfde lot zal een verdergaande integratie beschoren zijn, zolang we democratie net als de Grieken vooral nationaal duiden.

Daarom is meer bescheidenheid op zijn plaats. Streven naar nationaal ownership. De keerzijde van de medaille is dan wel dat lidstaten die in de problemen komen maar zeer beperkt solidariteit van de overige lidstaten kunnen verlangen. Nationale soevereiniteit heeft ook haar prijs. Dat was eigenlijk precies de boodschap die in de no bail out-clausule besloten lag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.