Column Sheila Sitalsing

Gooi er bakken geld tegenaan en zwaai met lijstjes van normen en waarden: dan kom je de EU wel in

Roemenië is, zo verklaarde oud-Eurocommissaris Chris Patten eens, ‘a feral nation’. Wild als een ongetemd dier, primitief zo je wil. Het waren de jaren vlak voor de historische uitbreiding van de Europese Unie met een stoet voornamelijk Oost- en Centraal-Europese landen. Het sluitstuk van de val van de Muur, de ultieme overwinning van de democratische rechtsstaat op het donkere communisme werd gevierd.

Pattens kwalificaties waren voor de binnenkamer bedoeld, niet voor publieke consumptie (ze werden dat jaren later wel, dankzij WikiLeaks, de erfenis van Julian Assange, dat geheime gespreksverslagen openbaarde), ook al reflecteerden ze een breed gedeeld gevoel in Brussel: enorm historisch allemaal, en broedervolkeren en ereschuld en heilige plicht om oud-Oostbloklanden het verlichte kamp in te sleuren, maar wat halen we ons in godsnaam op de hals met het aan de borst drukken van al die beschadigde ex-dictaturen?

Roemenië werd zo verwilderd geacht dat het, samen met Bulgarije, nog een paar jaar in het voorgeborchte van de EU moest wachten tot het in 2007 mocht toetreden. Gisteren velde zowel de Europese Commissie als het Europees Parlement een hard oordeel over ruim tien jaar Roemenië binnen de grenzen: zorgen over gebrekkige bestrijding van de welig tierende corruptie, zorgen over de onafhankelijke rechtsspraak, zorgen over ondermijning van de rechtsstaat, zorgen over de wankele aanpak van zware criminaliteit. Het hele repertoire kwam langs. Het gaat er meer achter- dan vooruit, verzuchtte Frans Timmermans, Eurocommissaris die onder meer belast is met het bestraffend toespreken van lidstaten die alle Brusselse voorschriften omtrent de democratische rechtsstaat een beetje onzin vinden, en vrijwel altijd een problematische relatie onderhouden met de onafhankelijke pers.

We kennen de zorgen, of varianten erop, van de toestand in Polen, waar het in de discussies met de EU vooral gaat over het tornen aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en aanverwante aanvallen op de rechtsstaat. En we kennen de zorgen van Hongarije: opponenten pesten, onafhankelijke pers marginaliseren, migranten demoniseren, kritische instituten verbannen. (Bulgarije kreeg gisteren overigens een schouderklopje van de Commissie. Daar gaat het steeds een stukje beter.)

Over zeven weken moet Roemenië het roulerend voorzitterschap van de Europese Unie op zich nemen, en dat in tijden van Brexit. Daar is milde paniek over in Boekarest: het land is er nog helemaal niet klaar voor, zei de Roemeense president onlangs. In de rest van Europa zullen ze het niet zo snel hardop zeggen, maar die man heeft ongetwijfeld een punt.

Uit de tijd van de grote toetreding herinner ik me veel maakbaarheidsoptimisme, zowel in de toetredende hoofdsteden als in Brussel. Als je er maar bakken geld en handelsmogelijkheden tegenaan gooit, gaat het welvaartsniveau omhoog – kijk maar hoe waanzinnig goed dat heeft gewerkt met Ierland! En als je maar zwaait met lijstjes van normen en waarden, aangevuld met sanctiemogelijkheden en af en toe een bestraffende brief, stijgt het beschavingsniveau heus wel mee – kijk maar hoe Spanje en Griekenland zich aan de militaire dictatuur hebben kunnen ontworstelen!

Het beste wat je er na ruim tien (Roemenië, Bulgarije) en bijna vijftien (Hongarije, Polen) jaar van kunt zeggen, is: niks gaat vanzelf. De Europese Unie wordt van binnenuit ondermijnd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.