Column Sheila Sitalsing

Goedbedoelde software bezorgde Spaanse ontwikkelaars een Frankenstein-moment

De Russische desinformatiecampagne rond het neerschieten van de MH17 was de grootste, de meestomvattende en de intensiefste die de roemruchte trollenfabriek uit Sint-Petersburg heeft voortgebracht. 65 duizend leugenachtige tweets (#kiev-heeft-de-boeing-neergeschoten) verstuurden de medewerkers van de Internet Research Agency, zoals de trollenboerderij officieel heet, alleen al in de eerste 48 uur na het neerstorten van het vliegtuig, zo turfde De Groene Amsterdammer afgelopen zomer.

Het blad ging met de stofkam door 9 miljoen IRA-tweets die Twitter beschikbaar had gesteld en concludeerde: de MH17-campagne was groter dan die rond de Amerikaanse verkiezingen. En ze was uitzonderlijk. Uit De Groene: ‘Bij andere internationale thema’s, zoals de aanslagen in Brussel, het vaccinatiedebat of het aanjagen van extreme en radicale bewegingen in het Westen, beperken ze zich vaak tot het retweeten van extreme twitteraars of het letterlijk kopiëren van hun berichten. Bij MH17 is dit volledig anders. De trollen formuleren niet alleen eigen tweets, maar lijken vrijwel zeker ook verhalen te schrijven op het platform LiveJournal, een populaire blogwebsite in Rusland. Die delen ze vervolgens weer op Twitter.’

De propaganda inspireerde de krankzinnigste complottheorieën, die ook in Nederland met verve werden uitgedragen door dwaallichten als Joost Niemöller, Thierry Baudet, Lange Frans en de laatsten der Gele Hesjes. Erger, en met grotere consequenties: ook Mahathir Mohamad, premier van Maleisië, repte onlangs bij het aanklagen van vier verdachten voor het neerhalen van de MH17 van ‘een campagne tegen Rusland’.

Vrijdag beschreven Tom Kreling en Huib Modderkolk in de Volkskrant hoe de Russen aan de methode voor hun onlinemanipulatie kwamen: van een Spaanse firma, Zed Group, die jarenlang heeft gewerkt aan software die de stemming op sociale media kan beïnvloeden.

Het was goed bedoeld allemaal. Ooit was de software ontwikkeld om bedrijven te helpen wanneer die het slachtoffer waren geworden van digitale chantage. Afpersers plaatsen in dat geval online verzonnen klachten – potentieel zeer schadelijk voor de reputatie van het bedrijf – die ze in ruil voor gratis diensten verwijderen. De Zed Groep specialiseerde zich in het trending krijgen van berichten op sociale media om zo de aandacht en het sentiment in een bepaalde richting te duwen.

De goede richting, welteverstaan. De Spaanse ontwikkelaars willen niet aan de verkeerde kant van de geschiedenis terechtkomen. Wanneer de Partido Popular bij Europese verkiezingen hun software wil gebruiken om kiezers te werven, bieden ze het programma ook aan de socialisten van de PSOE aan, ‘om de democratie te beschermen. Anders was het oneerlijk geweest.’

J. Robert Oppenheimer was volgens de overlevering diep geschokt toen als gevolg van zijn uitvinding Nagasaki en Hiroshima bleken te zijn weggevaagd. Victor Frankenstein verviel in wanhoop toen het schepsel dat hij met de beste bedoelingen had geschapen omdat hij naar een vriend verlangde, verwerd tot een ongeleid projectiel dat Victors dierbaren ombracht.

De Spaanse softwaremannen beleven hun Frankenstein-moment wanneer cruciale informatie over de werking van hun software bij een Russische oligarch belandt en niet veel later gebruikt lijkt te worden door de Internet Research Agency in Sint-Petersburg. Om desinformatie in het buitenland te verspreiden. Over de MH17. ‘Veel MH17, heel veel MH17’, zegt een van de Spanjaarden in de Volkskrant. ‘MH17 is de enige campagne van de Russen die altijd is blijven doorlopen.’

Machtsbehoud is oorlog en de oorlog wordt online uitgevochten. Over de graven van de slachtoffers van de MH17.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden