De gids Goed en slecht

Goed & Slecht: Onwederstaanbaar

Arjan Peters kocht unieke exemplaren van Reve-boeken met ongepubliceerde correcties.

De correcties van Gerard Reve die tevoorschijn zijn gekomen bij het opruimen van een uitgeverij. Beeld Studio V

Eerste drukken van Gerard Reve (1923-2006) zijn objecten voor verzamelaars. Die vielen nog niet van hun stoel, toen het Utrechtse antiquariaat Hinderickx & Winderickx onlangs de roman De Stille Vriend (1984) aanbood, alsmede de bundeling van reportages die verslaggever Gerard Reve maakte van het Pausbezoek aan Nederland, Roomse Heisa (1985).

Maar waar iedere fan wél op aansloeg, volgens antiquaar René Hesselink die de hele middag werd platgebeld, was dat beide exemplaren voorzien waren van handgeschreven correcties van Gerard Reve zelf, bedoeld voor een eventuele herdruk. Pikant: van die correcties zijn er maar enkele doorgevoerd in de herdrukken in het Verzameld Werk deel 4 (2000, met De Stille Vriend), en deel 6 (2001, met Roomse Heisa).

Er bestaan dus zwevende Reve-correcties: genoteerd maar nooit gepubliceerd. Hoe kan dit? Volgens Hesselink zijn de boeken tevoorschijn gekomen ‘bij de opruiming van een uitgeverij’. Dat moet Manteau zijn, waar de boeken oorspronkelijk verschenen. De herdrukken in het Verzameld Werk zijn van Veen, en die uitgever had kennelijk de door Reve geannoteerde uitgaven niet bij de hand.

Wat had Reve veranderd willen zien? Dat kan ik u zeggen. Ik was de fan die het eerst toesloeg, en heb de boeken gekocht. Soms gaat het om een afbreekteken, komma of apostrof, en dat is niet zo’n ramp. Maar dan. In De Stille Vriend wil hoofdpersoon Speerman het fijne weten van militaire oefeningen. ‘Het gebeuren trok hem aan als een onweerstaanbare magneet.’ Hier zag Reve liever ‘onwederstaanbare’ staan.

Roomse Heisa, slechts negen dagen na het laatste krantenstuk in boekvorm verschenen, wemelde van de fouten. Veel ontbrekende komma’s, veel verkeerde werkwoordsvormen. De ‘R.K. zeeverkenners’ had natuurlijk ‘Zeeverkenners’ moeten zijn. ‘Een vorst of vorstin kan beter niets zeggen dat werkelijk inhoud heeft’, had ‘werkelijke’ moeten zijn.

De ergste fout, in het motto, werd in het Verzameld Werk nog overgenomen ook: ‘…want Hij heeft sterfelijk willen worden met ons, op dat wij sterfelijk zouden zijn met Hem…’. Dit had moeten zijn: ‘…want Hij heeft sterfelijk willen worden met ons, op dat wij onsterfelijk zouden zijn met Hem…’. In het licht van de eeuwigheid lijkt me de gepubliceerde versie een kardinale flater.

Dit is Goed en Slecht nieuws. Goed, omdat de Reve-correcties opgedoken zijn. Slecht, omdat die titels al lang niet meer worden herdrukt. Tot de dag dat zich een uitgever meldt, knarsen de onwederlegbare Reve-correcties verder, nu in mijn bibliotheek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.