Column Peter Middendorp

Goed en slecht komen meestal samen op bezoek

In een zondagmiddag-talkshow in Groningen zag ik laatst het kunstenaarsduo L.A. Raeven, de eeneiige tweelingzussen Liesbeth en Angelique. Hun nieuwste werk heet Annelies, een robot-kloon naar beider gelijkenissen, een extra zus dus eigenlijk, die dan ook ter vervanging kan dienen als een van de twee alleen zou overblijven.

Annelies wordt tentoongesteld in lege hoeken van grote ruimten, op de vloer, de onderarmen op de knieën, het hoofd gebogen. Als ze wordt aangesproken – ‘Gaat het, mevrouw?’ – kijkt ze op met een ontredderd gezicht, ontluisterd door pijn en verdriet.

Ik vroeg me af waarom ze de robot zo lelijk en wanhopig hadden gemaakt – zo ontwierp je toch geen gezelschap of troost? Maar de productie had lang geduurd, vertelden ze, en onderweg hadden ze veel gezien en bedacht, bijvoorbeeld dat een aantrekkelijke vrouwenrobot seksuele associaties wekt, wat hier niet de bedoeling was, en zo werd Annelies steeds meer een werk over eenzaamheid.

In Japan ontdekten de zussen dat de robotcultuur wordt voortgedreven door de porno-industrie. Ze hadden er allerlei robots gezien, in allerlei vormen en gedaanten, die ook allerlei verschillende dingen konden – sommige voelden bijna echt. Ook robots van kinderen, die voor seksuele doeleinden kunnen worden aangewend.

Ik dacht aan De goede zoon, de nieuwe roman van Rob van Essen, waarin de hoofdpersoon wordt ontvoerd door een zelfrijdende auto, die zich gaandeweg ontpopt als zijn oude, overleden psychiater. Van Essen gaat dus nog een stap verder dan de zussen – bij hem wordt de ziel al in de automaat geplaatst, een kopietje van een persoonlijkheid en een geheugen in een auto opgeladen.

Op zeker moment heeft de hoofdpersoon ook seks met de auto, met de stoel in de auto om precies te zijn, in ritmische en bijna golvende zinnen. Het gekke, of het verontrustende, hoor je misschien wel te zeggen, is dat de scène werkt, geloofwaardig is, en volgens sommige, enigszins verbaasde lezers voorzichtig stimulerend is genoemd.

De nieuwe tijden roepen nieuwe vragen op. Heeft iemand in de toekomst, vroeg ik me bijvoorbeeld af, als hij seks heeft met een stoel die erg veel lijkt op de stoel waarop zijn oude, demente moeder, vroeger altijd zo vaag begon te grijnzen als de massagestand wat hoger was gezet, ook een complex? Of valt het dan wel mee?

Van de weeromstuit kauwde ik onderweg naar huis op de vraag of robots echte kinderen zouden kunnen vervangen, of je kinderen daarmee zou beschermen, en of daarmee dan een stap vooruit was gezet of een nieuwe stap in de richting van de hel.

Misschien wel allebei, dacht ik, de sleutel in mijn voordeur, zoals ik ook al een beetje moest denken toen er genetisch gemodificeerde baby’s werden gepresenteerd in China. Ze riepen een wereldwijd, ethisch debat op gang dat, twee baby’s te laat, werd afgesloten met een negatief oordeel. Goed en slecht komen meestal samen op bezoek.

Als drie druppels water: kunstenaarsduo L.A. Raeven presenteert robotzus Annelies. Waarom wilde de tweeling een drieling worden? En waarover heeft hun nieuwe zus zo’n verdriet?

Maak kennis met Mitsuku, een achttienjarige met paars haar. Ze is de meest geavanceerde chatbot ter wereld en doet een poging tot vriendschap met techredacteur Niels Waarlo. Lukt dat?

Discussie voeren over genetisch gemanipuleerde baby's? De genbaby’s komen heus wel (ze zijn er zelfs al)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.