Essay Ghosting

Ghosting: de online verdwijning van minnaars, vrienden of werknemers

Door sociale media is iedereen met iedereen verbonden. En juist daardoor veronachtzamen we het individuele contact, denkt Hasna El Maroudi, en rukt het fenomeen ghosting op, online uit iemands leven verdwijnen.   

Ghosting: het online verdwijnen uit iemand zijn leven. Beeld Jon Krause

‘Wie van jullie is weleens geghost?’ Uit nieuwsgierigheid stelde ik de vraag aan een aantal vriendinnen in een appgroep. Vriendin M. grapt of ik wil weten hoe vaak het haar deze week is overkomen. Vriendin S. geeft eerlijk toe zelf een serial ghoster te zijn, omdat ze het moeilijk vindt om mensen af te wijzen. Makkelijker vindt zij het om niets meer van zich te laten horen en te doen alsof het contact, hoe klein of onbeduidend ook, nooit heeft bestaan.

Ik kan het me niet voorstellen: om zonder opgaaf van reden abrupt uit iemands leven te verdwijnen. Maar als ik de berichten moet geloven, gebeurt het op grote schaal. Sterker nog: het gebeurt zo vaak dat er in de Verenigde Staten dus een speciale term voor is verzonnen. Het Amerikaanse Merriam-Webster-woordenboek nam de term ghosting in 2017 op en omschrijft het als ‘het abrupt verbreken van contact met iemand – bijvoorbeeld een voormalige romantische partner – door telefoontjes, berichtjes, etc. niet langer te accepteren of te beantwoorden’.

De verhalen over ghosting worden veelal gelinkt aan datingapps als Tinder. Wanneer je elkaar online ontmoet, deel je geen kennissen of vrienden. Dat zou het makkelijker maken om uit iemands leven te verdwijnen: er is immers geen sociale druk om tekst en uitleg te geven. De kans dat je elkaar weer tegen het lijf loopt, is bovendien verwaarloosbaar. Maar ghosting komt, zo leerde ik, ook in andere vormen voor. Zo ben ik zelf zeer bedreven in een vorm van ghosting waarbij je een feestje verlaat zonder afscheid te nemen.

Inmiddels heeft ghosting, in ieder geval in de VS, zelfs zijn weg gevonden van de relationele sfeer naar de werkvloer, waar werknemers zonder opgaaf van reden niet meer komen opdagen, ongeacht de contractuele overeenkomst. De Amerikaanse Federal Reserve noemt ghosting op de werkvloer zelfs ‘een reëel probleem’, waarmee steeds meer bedrijven rekening moeten houden. ‘Sollicitanten blazen interviews af. Nieuwe medewerkers komen niet opdagen. Werknemers vertrekken en komen nooit meer terug’, schrijft The Washington Post.

In het artikel wordt ghosting op de werkvloer verklaard door de aantrekkende Amerikaanse economie. Nu het op de arbeidsmarkt beter gaat en het aantal vacatures groter is dan het aantal werkzoekenden, verkeren werknemers in een luxepositie. Daardoor zouden zij gemakzuchtiger omgaan met sollicitaties en uiteindelijk verkregen banen. Het is dus simpelweg een kwestie van vraag en aanbod.

Geldt hetzelfde dan ook voor de datingwereld? Wordt er zo veel geghost, simpelweg omdat omdat er zo veel te kiezen valt? Volgens mij is er meer aan de hand. Ik heb mezelf wijsgemaakt dat stiekem een feestje verlaten sociaal geaccepteerd is, maar waar het op neerkomt is dat ik het doe om de confrontatie te vermijden, om de discussie over ‘nog één drankje’ niet te hoeven voeren. Ik ben daar niet alleen in, mijn generatie – ik ben van 1985  lijkt het moeilijk te vinden om ‘sorry, maar ik heb hier geen zin in’ te zeggen en heeft moeite zich ergens aan te committeren. Een bijeffect van het – door het internet – immer met elkaar verbonden zijn, lijkt te zijn dat individuele contacten aan waarde verliezen. En dus worden whatsappjes genegeerd, blijven mailtjes onbeantwoord en worden afspraken lastminute afgezegd.

Doordat ik de datingwereld jaren geleden al vaarwel heb gezegd en datingapps als Tinder en Happen voor mij onbekend terrein zijn, ken ik de verhalen over ghosting en het daaraan gerelateerde orbiting (iemand ghosten, maar op sociale media nog wel posts van de ‘ghostee’ liken of retweeten) en curving (pas dagen later reageren op berichtjes, met de mededeling dat je het te druk hebt op bijvoorbeeld je werk) alleen uit de media. Daarin wordt ghosting – of het nu op de werkvloer of binnen romantische relaties voorkomt – vooral toegeschreven aan millennials. Die zouden communicatieproblemen hebben.

De millennial – geboren tussen 1980 en 2000 – wordt in dit soort stukken afgeschilderd als een egocentrische, matcha latte drinkende hipster, die het lastig vindt een relatie te onderhouden. De millennial is één grote antithese: het is een ongelukkige, luie narcist met een burn-out, hij heeft bel-angst, maar is wel vergroeid met zijn smartphone. Hij is immer op zoek naar vastigheid en onlinebevestiging, maar heeft er geen moeite mee opgedane contacten te lozen wanneer andere opties zich aandienen.

Maar ghosting is natuurlijk al veel ouder dan de matcha latte drinkende millennial. Op de Instagrampagina ‘Liefde van toen’ van journalist Mark Traa staan mooie voorbeelden van hoe ghosting er vroeger uitzag. Traa verzamelt oude contactadvertenties uit kranten – gepubliceerd tussen 1840 en 1940 – van minnaars, geliefden en zoekenden. Hoewel de context ontbreekt, geven de advertenties bijzondere inkijkjes in de wereld van de abrupt verscheurde liefdesrelaties. Zo schrijft ene ‘M.’: ‘Willem kom in godsnaam terug of geef adres’. Of wat dacht je van de oproep aan ‘Snoes’: ‘Slechts een brief! Ge zijt toch niet ziek of van gedachten veranderd?’ En de voor zich sprekende: ‘Harrie! Kom gauw terug of ik verkoop en ga weg. Betsie.’

Ook journalist Gijs van der Sanden schrijft, in een column over zijn online-ervaringen, dat ghosting een eeuwenoud onderwerp is, dat uit den treure is bezongen en beschreven. ‘Wat wél nieuw lijkt te zijn, is de schaal waarop het gebeurt’, schrijft Van der Sande. ‘Met de opkomst van datingapps is elkaar van de ene op de andere dag negeren makkelijker geworden.’

Niet alleen is het aanlokkelijker om iemand te ghosten – dankzij de talloze nieuwe communicatiemiddelen staan we constant met elkaar in contact, terwijl we zoveel contacten onmogelijk allemaal kunnen onderhouden – het ghosten zelf is ook vele malen zichtbaarder geworden. Twintig jaar geleden kon je iemand ghosten door je vaste telefoon niet meer te beantwoorden. Wie dat deed, was simpelweg niet thuis of zat aan het avondmaal. Nu verraden twee blauwe vinkjes in Whatsapp dat je bericht is afgeleverd én gelezen. Een nieuwe foto op Instagram bevestigt dat je nog leeft en gezien je laatste Twitterbericht is er ook niets mis met je vingers. Dat maakt het ghosten mogelijk pijnlijker: het ‘slachtoffer’ wordt immers zichtbaar genegeerd.

Psycholoog Wendy Walsh legt in The New York Times uit dat er drie niveaus van ghosting bestaan. De eerste variant is wanneer je iemand tijdelijk negeert, bijvoorbeeld omdat het contact je niet goed uitkomt, of omdat je even geen zin hebt om te reageren. Het tweede niveau is vervelender: wanneer je iemand een aantal keer hebt ontmoet en je het contact plotsklaps verbreekt. En dan is er nog het summum: ‘Wanneer je een seksuele relatie met iemand bent aangegaan en dan verdwijnt, en de ander daarmee overrompelt.’

Het eerste niveau is volgens vriendin M. – en de selecte, niet-representatieve steekproef onder mijn millennialvrienden – inmiddels breeduit geaccepteerd. Met iemand kletsen op Tinder totdat je er geen zin meer in hebt, is dagelijkse praktijk. ‘Omdat het tegenwoordig makkelijker is om mensen aan te spreken, is het ook makkelijker om ze te negeren’, legt M. uit. ‘Als iemand nog geen gezicht heeft, is het bovendien nog geen echt persoon. Terwijl, als je erover nadenkt: het is niet normaal om te verdwijnen.’ 

Datzelfde geldt voor appjes van vrienden en voor werkmail: het is een kleine moeite om te reageren, en toch doen we dat niet altijd. Deze vorm van ‘ghosting light’ zet de deur open voor zwaardere varianten. Als we elkaar in de basis onrespectvol behandelen, heeft dat immers een weerslag op andere situaties. Zo vertelde een recruiter me onlangs over een medewerker die op vakantie ging naar Griekenland, om daarna nooit meer op de werkvloer terug te keren. In plaats van ontslag te nemen, liet hij gewoon niets meer van zich horen. Onder zijn collega’s deden de wildste verhalen de ronde: hij zou vermoord zijn of in de gevangenis zijn beland.

Er bestaat niet één alomvattende reden waarom mensen ghosten. Vaak genoeg komt ghosting voort uit een vorm van narcisme en uit het idee beter te zijn dan de ander. Online wordt her en der zelfs de persoonlijkheidsstoornis borderline als oorzaak genoemd, al ontbreekt het daarvoor aan enige psychologische onderbouwing. En dan is er nog de angst voor de reactie van de ander. ‘Ik heb weleens iemand geghost, omdat ik voorzag dat hij de afwijzing slecht zou trekken’, vertelt vriendin J. ‘Sommige mannen kunnen zo boos worden als je zegt dat je niet – of niet meer – geïnteresseerd bent, dat het makkelijker is om gewoon niks meer te zeggen en de confrontatie te vermijden.’ Schrijver Emily Kellogg verdedigt vrouwelijke ghosters door te stellen dat het soms de veiligste manier is om een relatie te beëindigen. Ze spreekt uit eigen ervaring: nadat Kellogg een relatie had geprobeerd uit te maken, bleef de jongen in kwestie haar berichten sturen en uitnodigen. 

Nu zou je je kunnen afvragen wat er zo erg aan is, als iemand nooit meer van zich laat horen. Soms zijn er bovendien goede redenen om het contact eenzijdig te verbreken. Maar het fenomeen ghosting is niet onschuldig. Het kan grote psychologische schade aanrichten, aangezien afwijzing zonder duidelijke reden iemands zelfvertrouwen aantast. ‘Ik vroeg me af of ik iets raars had gezegd of gedaan, of wat er niet goed genoeg aan mij was’, zegt mijn vriendin M. over een jongen met wie ze een leuke romance dacht te hebben, totdat hij niets meer van zich liet horen. Uit psychologisch onderzoek blijkt dat afwijzing dezelfde gebieden in de hersenen activeert als fysieke pijn. Dat betekent dus dat je er daadwerkelijk lichamelijke hinder van kunt ondervinden.

Dat we door sociale media meer met elkaar in contact staan, betekent niet dat we ook beter zijn geworden in het communiceren zelf. Integendeel, we lijken soms zo bang voor confrontatie, dat we ongemakkelijke situaties liever vermijden dan te vertellen hoe we ons voelen of wat we denken. Het gevolg is dat we oppervlakkige relaties met elkaar opbouwen en daardoor nooit weten wat we van elkaar kunnen verwachten.

Datingapp Bumble zag zich zelfs genoodzaakt haar gebruikers te hulp te schieten om ghosting op het platform in te perken. Zo krijgen gebruikers die niet op berichten reageren tegenwoordig een melding waarin ze worden aangespoord het gesprek voort te zetten of beleefd te beëindigen. Een friendly reminder dus dat asociaal gedrag niet wordt geaccepteerd. 

Datingapp Badoo gaat nog een stapje verder: gebruikers die een gesprek willen beëindigen maar niet zo goed weten hoe ze dat moeten aanpakken, krijgen suggesties – standaardzinnen als: ‘Je bent heel leuk, maar ik zie ons niet als een match.’ 

En dan is er het steeds luider klinkende pleidooi om niet langer te ghosten, maar te ‘casperen’ – vernoemd naar het vriendelijke spookje Casper. The Guardian schrijft hierover: ‘Het is een vriendelijk alternatief voor ghosting. In plaats van iemand te negeren, ben je eerlijk over hoe je je voelt en maak je het voorzichtig uit, voordat je uit zijn of haar leven verdwijnt.’

Bij de uitvinding van het wereldwijde web, nu dertig jaar geleden, voorspelde men dat het internet onze wereld kleiner zou maken: verre vrienden en familieleden hoefden, voor een teken van leven, niet langer te wachten op een brief of – zoals bij mijn ouders en andere Marokkaanse gastarbeiders het geval was – een ingesproken cassettebandje. Die voorspelling is uitgekomen. Met één druk op de knop kunnen we de hele wereld onze telefoon binnenhalen. Daartegenover staat dat de veelheid aan connecties er nu voor zorgt dat we steeds onachtzamer omgaan met die ene, individuele connectie. Die lijkt minder waard. Het is dan ook hoog tijd voor nieuwe (on)geschreven regels over hoe we met elkaar omgaan. Regel één lijkt me duidelijk: Gij zult niet ghosten.

Hasna el Maroudi is freelancejournalist en medeoprichter van feministisch platform Lilith.

Ghosting: een verklarende woordenlijst

Ghosting: het abrupt verbreken van contact met iemand – bijvoorbeeld een voormalige romantische partner – door telefoontjes, berichtjes, etc. niet langer te accepteren of te beantwoorden

Ghostee: degene die geghost wordt

The Slow Fade: ghosting, maar dan in slowmotion

Orbiting: iemand ghosten, maar op sociale media nog wel posts van de ghostee liken of retweeten

Curving: pas dagen later reageren op berichtjes, met de mededeling dat je het te druk hebt op bijvoorbeeld je werk

Breadcrumbing: met broodkruimels strooien, oftewel: het initiatief nemen door iemand een bericht te sturen, om vervolgens niets meer van je te laten horen

R-bombing: alleen reageren op berichten die je interessant genoeg vindt

Zombieing: herrijzen uit de ghosting-dood

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden