ColumnKustaw Bessems

Gezocht: een volksaard die ons door de crisis kan helpen

Onze volksaard. Die bleek gevolgen te hebben voor het voorkomen van nieuwe covid-19-uitbraken. Over een dikke week kan iedereen met klachten zich laten testen en wie nauw contact heeft gehad met een patiënt zou een brief van de GGD krijgen: blijf twee weken thuis. Critici zeiden dat bellen beter is, en vaak ook. Om na te gaan of mensen zich aan het advies houden én om te helpen. Wat als je baas eist dat je verschijnt? Of je man behoort tot een risicogroep? Of je moet je oude moeder verzorgen?

Maar nu kwam het. ‘Elk land heeft z’n eigen gevoel van autoritair of niet, zelfstandig of niet’, zei Margreet de Graaf van de verzamelde GGD’s in Nieuwsuur. Die eigen verantwoordelijkheid ‘paste bij Nederland’ en iedereen achter de broek zitten een stuk minder: ‘Uit onderzoeken naar onze volksaard blijkt dat sowieso 30 procent het echt niet waardeert.’

Ik weet niet hoe het met uw aard is gesteld, maar bij die van mij past dat we tot het uiterste gaan om ons aan de verlammende greep van het virus te ontworstelen. Dus wat zat hier voor Nederlandse eigenschap dwars?

De GGD baseerde zich op een indeling in ‘burgerschapsstijlen’ van marktonderzoeksbureau Motivaction. Dat deelt 30 procent in bij de ‘verantwoordelijken’, die denken qua zorg hun eigen boontjes wel te kunnen doppen. Ze leven gezond en weten de weg als ze iets nodig hebben.

Het maakte nieuwsgierig naar de overige 70 procent. Die blijkt verdeeld in ‘plichtsgetrouwen, pragmatici en structuurzoekers’ en omvat de mensen die juist niet alles zelf willen of kunnen uitvogelen, die zich zelfs weleens hulpeloos voelen, die juist behoefte hebben aan steun en sturing.

Weten de mensen in de frontlinie bij de GGD natuurlijk ook wel. Die waren vast sowieso al bereid geweest waar nodig de telefoon op te pakken. Margreet de Graaf voert netjes de richtlijn van het RIVM uit en dat blijft zo nu die onder politieke druk is verbeterd met intensievere begeleiding. Maar het geval laat wel drie valkuilen zien waarin de crisisbestrijders al lopen sinds die tergende aarzelingen in maart, die naar het zich nu laat aanzien levens hebben gekost en economische schade hebben berokkend.

Terugvallen op benodigde ervaring verzandt in conservatisme: ‘We doen het zoals we het altijd doen.’

Zoeken naar draagvlak wordt misplaatst exceptionalisme: ‘Dat past niet bij ons.’ Is vervolgens nooit waar.

En efficiëntie ontaardt in formalisme en tunnelvisie: ‘We luisteren alleen naar degene met het juiste titeltje, laat de rest maar roepen.’

Rutte zei van de week: ‘De Nederlander zit gemiddeld zo in elkaar: oké, als de jongens dat hebben uitgezocht, houden we ons daaraan.’ Met ‘de jongens’ bedoelde hij zichzelf en de bewindslieden. Hij was ‘heel erg trots’, dit was ‘echt zijn landje’. Onvermeld liet hij dat we in dit landje van de jongens anders torenhoge boetes krijgen. En Hemelvaart met 25 graden moest het nog worden.

‘Testen, traceren, thuisblijven’, vanaf nu het devies, gaat ook weer alleen werken als we iedereen meekrijgen, met inbegrip van de mensen die níét alles volgen, die géén vast inkomen hebben of een comfortabel huis. Trouwens, op die ‘verantwoordelijken’ zou ik ook niet blind varen, want daar lijken me typisch veel figuren tussen te zitten die normaal gesproken onder het mom van ‘niet zeuren’ doorwerken en in slecht geventileerde kantoortuinen hun collega’s in het gezicht staan te blaffen.

Wij allemaal moeten straks bij de geringste klacht door de teststraat hollen en soms twee weken thuisblijven, ook al zijn we niet ziek. We moeten ons dus vreselijk aanstellen, braaf regels volgen, ons om anderen bekommeren en ons deemoedig door de GGD laten controleren. Als dat niet bij onze volksaard past, dan zoeken we maar een nieuwe.

Mailen? k.bessems@volkskrant.nl

Beluister/lees ook

Pas op, daar komt de tweede corona-golf
Krijgen we nu de maatregelen worden versoepeld niet een enorme tweede golf aan coronabesmettingen? In Ondertussen in de kosmos, de wetenschapspodcast van de Volkskrant, bespreken we dat met wetenschapsredacteur Maarten Keulemans en hoogleraar dynamiek van infectieziekten Mirjam Kretzschmar van het UMC Utrecht.

GGD’s breiden uit: ‘Ik voel me niet ziek of zo’
De 25 GGD’s in Nederland zijn de capaciteit flink aan het vergroten in de aanloop naar juni. Dan kan iedereen met klachten zich op corona laten testen en worden contactonderzoeken de standaard bij een positieve uitslag. Op bezoek bij de GGD regio Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden