VerslaggeverscolumnMargriet Oostveen in Amsterdam

Gezocht: De ‘handelingsonbekwame’ vrouwen en hun echtgenoten

null Beeld

De terugkerende suggestie dat Nederlandse vrouwen verwend zijn, omdat ze niet vaker fulltime werken, daar heeft Madeleijn van den Nieuwenhuizen moeite mee. En ik ook.

Ik mopper altijd graag dat je die conclusie pas kunt trekken als goede en flexibele kinderopvang betaalbaar is voor iedereen. Madeleijn, rechtshistoricus, vindt dat de discussie wordt gevoerd ‘in een historisch vacuüm’.

Zij begint nu een erg interessant oral-historyproject over de nog maar nauwelijks te bevatten tijd dat alle gehuwde vrouwen in Nederland volgens de wet ‘handelingsonbekwaam’ waren: tot 1957 mochten zij net als kinderen en, in de vocabulaire van toen, ‘zwakzinnigen’ geen bankrekening openen, geen hypotheek of verzekering afsluiten en geen arbeidscontract tekenen zonder toestemming van hun echtgenoot.

Feministen en ‘woke’ mensen kennen Madeleijn van Zeikschrift, het mediakritisch Instagram-account met ruim 82 duizend volgers dat ze vijf jaar geleden begon. Dat ze nu op een kamer in Amsterdam bivakkeert is corona-pech. Ze studeert al jaren met een Fulbright-beurs in New York en promoveert daar nu op vergelijkend onderzoek naar de invloed in Nederland en Amerika van geldstromen vanuit het bedrijfsleven op de politiek. In maart vorig jaar reisde ze even naar Amsterdam voor een toespraak bij de Women’s March. Voor een weekje, dacht ze, maar toen gingen plotseling de grenzen op slot. Intussen werd haar huur in New York met 300 procent verhoogd en moest ze haar boedel op afstand naar een opslag laten verhuizen. ‘Gelukkig ben ik al vaker verhuisd.’

Madeleijn van den Nieuwenhuizen Beeld Margriet Oostveen
Madeleijn van den NieuwenhuizenBeeld Margriet Oostveen

Ze is de dochter van twee fysiotherapeuten uit Oldenzaal en ‘moest alles zelf uitvinden’. Als oppas spaarde ze voor een tussenjaar in Parijs, later volgde nog een stage bij de VN in Wenen. Vanuit Amsterdam gaf ze het afgelopen jaar Zoomcollege aan studenten in New York. In augustus gaat ze terug, met een boekcontract op zak voor haar oral-historyproject.

Omdat getrouwde vrouwen tot 1957 handelingsonbekwaam waren droegen ze ook als ze van hun man mochten werken hun loon feitelijk aan hem af: hij ging over het geld. Ook bij echtscheidingen gingen de kinderen automatisch naar de man, die waren dus nog zeldzaam. Pas na forse inspanningen van het PvdA-Kamerlid Corry Tendeloo is de handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen geschrapt (al bleef het ‘eervol ontslag’ van gehuwde vrouwen na hun trouwdag nog lang gebruikelijk). Maar Tendeloo raakte in de vergetelheid, daarom begon Madeleijn al eens een petitie voor een standbeeld, u kunt nog tekenen.

De vrouwen én mannen die tot 1957 met de wettelijke handelingsonbekwaamheid van vrouwen moesten leven zijn nu 80-plussers en Madeleijn wil hun verhalen verzamelen voordat ze vergeten zijn. Via de website handelingsonbekwaam.nl vraagt ze hulp van iedereen die eigen grootouders of ouders, buren of oude vrienden wil interviewen. Madeleijn maakt een leidraad, zodat ze alles kan registreren in een dataset. Ze is overdonderd met al ruim 750 aanmeldingen, maar met name ervaringen van mannen zijn nog erg welkom. Hoe dachten zij over deze gedwongen rolverdeling? Hoe voelde de verantwoordelijkheid?

Het hoofd van haar geschiedenisfaculteit in New York vindt het ook een mooi project en geeft haar de ruimte. Amerika kende de ‘coverture’, een vergelijkbaar principe, toch was hij verbaasd dat dit ook in Nederland nog zo lang bestond: ‘Hij dacht dat wij progressiever waren.’

(Aan de coverture hebben we denk ik ook de mooiste scène uit de tv-serie Mad Men, ‘Betty vs. the pigeons’, te danken. En een verschil met Amerika en andere landen: Nederland maakte na de oorlog afspraken over een relatief hoog basisloon, ook weer vanuit het idee dat een moeder thuis moet zijn. Daardoor ontbrak de financiële noodzaak voor werkende vrouwen hier langer dan daar.)

Of er een verband is moet nog blijken, zegt Madeleijn voorzichtig, maar dat 75 procent van de mannen hier in voltijd werkt en 25 procent van de vrouwen, is dus allerminst een neutraal gegeven. ‘Ik wil de obstakels onderzoeken en waar die vandaan komen. Het werken van vrouwen is in Nederland heel lang actief ontmoedigd. En dat kun je niet even ongedaan maken door het ongedaan te wensen.’

Zo is dat. Meld u aan!

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden