Column Arnon Grunberg

Gevraagd naar de zin van dit alles, moest ik denken aan wat de schrijver Jean Améry ooit heeft gesteld

Arnon Grunberg

Tijdens een bezoek aan het restaurant in het Praagse hotel Augustine, ooit een klooster, vroeg een vriend mij naar de zin van dit alles; hij verwees naar de stukken die Fokke Obbema in de Volkskrant hierover had geschreven.

Een tijd geleden noteerde ik dat alles om overleven ging. Ik moest denken aan wat Jean Améry stelde, in Schuld en boete voorbij : ‘Niet het Zijn benauwt me, niet het Niets, niet God of de afwezigheid van God maar de samenleving, want zij en zij alleen heeft mijn existentiële evenwicht aan het wankelen gebracht.’

Mijn vriend vond mijn opmerking een tautologie, waarin hij misschien gelijk had.

In mijn hotelkamer gingen leven en denken verder. Mensen zijn getuigen van eigen en andermans bestaan, zij kunnen getuigen zijn van wandaden, door het slachtoffer van zo’n wandaad te zijn, of de dader ervan, of omstander, wat uiteraard verschillende soorten getuigen oplevert.

In onze beschikbaarheid als getuige voor een proces, tegen wie en onder welke voorwaarden dat wordt gevoerd is onduidelijk, schuilt de mogelijkheid van een zin.

Meer dan dat is het niet, maar het is genoeg.

De getuige kan niet oordelen over het proces, hij kent de machinaties ervan niet voldoende, als in Kafka’s parabel wacht hij voor de poort van de wet.

Geheugen, het vermogen waarheid van leugen te onderscheiden, niet hetzelfde als goed en kwaad, precisie met andere woorden, speelt een cruciale rol. In het eindeloze proces dat wij tegen onszelf voeren, de hartstocht waarmee wij dat voeren, erkennen wij ons bestaansrecht. Wij bestaan omdat wij schuldig zijn. Schuld en zin zijn niet van elkaar te scheiden.

Ik dacht aan Kafka’s prachtige woorden dat de Messias pas zal komen als hij niet meer nodig is en opende mijn raam; een wesp vloog naar binnen. Ik sloeg hem met een handdoek dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden