GastcolumnLammert Waslander

Gevoelstemperatuur bepaalt onze omgang met corona

Beeld Hollandse Hoogte / Maarten Boersema

Het aantal coronabesmettingen loopt schrikbarend op en inmiddels zitten we weer in een gedeeltelijke lockdown. Het lukt ons niet om het coronavirus terug te dringen en dat lijkt vooral aan ons gedrag te liggen. Te veel mensen koesteren de illusie dat er weinig of niets aan de hand is en negeren of ontkennen zo de bedreigende werkelijkheid: don’t believe the truth.

Freud stelde in zijn artikel Het onbehagen in de cultuur dat het leven dat we leven te moeilijk voor ons is. Het bezorgt ons te veel verdriet, teleurstellingen, eenzaamheid en onoplosbare problemen. We kunnen ons leven alleen leven met behulp van verzachtende middelen als afweermechanismen en illusies.

Een illusie gaat verder dan een fantasie. Een fantasie is een droombeeld van onze verbeelding dat we ook als zodanig herkennen. Een illusie ervaren we als de werkelijkheid of als een mogelijke werkelijkheid in de toekomst. We hebben illusies nodig als we niet goed weten hoe met de werkelijkheid om te gaan.

Harde oostenwind

Deze illusies zijn te vergelijken met het begrip gevoelstemperatuur: als het 0 graden Celsius is, maar het door een harde oostenwind aanvoelt als min 10, dan ervaren we de gevoelstemperatuur als de werkelijkheid. We kleden ons erop en kunnen werkelijk niet geloven dat het niet eens vriest.

Het lijkt alsof mensen op steeds meer terreinen de gevoelstemperatuur als de werkelijke temperatuur ervaren. Zo kunnen velen zich niet voorstellen dat ze besmet kunnen worden door familieleden, dorpsgenoten of geloofsgenoten. Ze houden niet genoeg afstand van elkaar en zien niet het gevaar van samen feesten of zingen. Ook denken velen dat het virus niet meer dan een lichte griep is en storten zich in het uitgaansleven. De gevoelstemperatuur vervangt de werkelijkheid.

Veel mensen willen graag als mooi, slim, humoristisch, avontuurlijk, sportief, betrokken, sociaal of succesvol worden gezien. Bleven dit soort wensen vroeger vaak steken in dromen en fantasieën, momenteel kan iedereen ze verwezenlijken via de sociale media. De puber die stil en eenzaam in een hoekje op een feestje aanwezig was, post op Instagram een bericht met foto’s die ‘aantonen’ dat hij of zij op een cool feest was en een sensationele avond heeft beleefd, samen met vele anderen. De illusie, de gevoelstemperatuur, biedt troost en biedt een nieuwe werkelijkheid waar succes in de plaats is gekomen van kwetsbaarheid en eenzaamheid.

Reclame

We kunnen niet leven zonder illusies. Feiten lijken er steeds vaker niet toe te doen. Ons leven wordt voor een groot deel bepaald door reclame met fictieve emotionele boodschappen, sociale media met mensen die illusies tonen en het internet waarop nepnieuws welig tiert. Zelfs politieke leiders laten ons weten wat volgens hen echt en nepnieuws is. Ze lijken de door hen zelf gecreëerde illusies en werkelijkheid te geloven.

De gevoelstemperatuur bepaalt het leven van veel mensen en niet de echte temperatuur. Dat is levensreddend zoals Freud al aangaf en uit het beschreven voorbeeld blijkt, maar het is ook levensgevaarlijk want de feiten van het coronavirus zullen vroeg of laat aankloppen in ieders leven en leiden tot grote ‘desillusies’. Behoeften als winkelen, samen geloven, uitgaan, feesten en het onderhouden van veelvuldige sociale contacten botsen momenteel met de werkelijkheid van het virus waartegen we nog geen remedie hebben.

Don’t believe the truth: niets is zo moeilijk als de mens duidelijk te maken dat de gevoelstemperatuur niet de echte temperatuur is, want bij een harde oostenwind voelt nul graden ‘echt’ als min tien.

Lammert Waslander is psycholoog en deze maand gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden