Opinie

'Gevestigde mensenrechtenorganisaties zijn in zichzelf gekeerd'

De gevestigde mensenrechtenorganisaties bedienen zich van een opgeheven vingertje dat vooral lucht verplaatst. De VVD werkt liever aan concrete stappen die respect voor mensenrechten verbeteren in het dagelijks leven van mensen, aldus de VVD-Kamerleden Han ten Broeke en Klaas Dijkhoff.

Han ten Broeke (VVD) Beeld ANP

Tijdens de hoorzitting in de Tweede Kamer op 19 maart werd pijnlijk duidelijk hoezeer de gevestigde mensenrechtenorganisaties in zichzelf zijn gekeerd. In deze sector, die zichzelf opvallend veel prijzen toekent, was alom misprijzen voor vernieuwingen die niet uit eigen keuken afkomstig waren. Zo moest een meer effectieve bestrijding van mensenrechtenschendingen en -schenders, de zogenaamde receptorbenadering, het direct ontgelden bij bekende namen als Amnesty International.

De receptor-benadering in het mensenrechtenbeleid pretendeert niets meer of minder te zijn dan een alternatieve aanvliegroute voor mensenrechten-kritiek op landen die daar weinig van moeten hebben.

Vingertje
Het houdt vast aan de universele gelding, maar bedient zicht niet van het geheven vingertje. Daarentegen worden de bestaande maatschappelijke structuren ingezet om de universele klassieke mensenrechten te bevorderen. De benadering had al succes en een Kamermeerderheid droeg de minister in juni 2011 bij motie (Dijkhoff, van der Staaij, van Bommel, Cöruz) op deze benadering op te nemen in twee pilots, ten behoeve van China en de VN. Door de mensenrechtensector werd de receptor-benadering daarentegen direct van tafel geveegd als zou hiermee een bom worden gelegd onder de, sedert jaren gevestigde, Nederlandse reputatie op mensenrechtengebied. Toen vervolgens bleek dat die reflex, waar eerder de cultuursector al in uitblonk ('einde van de beschaving'), niet aansloeg besloot men de benadering dan maar te bagatelliseren onder het motto: 'maar dit doen wij al veertig jaar!'

De VVD staat open voor een aanpassing van het mensenrechtenbeleid van de afgelopen veertig jaar. Ons gaat het erom dat uitsluitend de effectiviteit nog maatgevend is, in plaats van de in Nederland veelal toereikende goede bedoelingen en verheven intenties. Het huidige beleid is zowel versnipperd als verkokerd over vele landen, departementen en projecten waardoor alleen belanghebbenden het nog kunnen overzien. Ook de WRR oordeelde al hard over het gebrek aan doelgerichtheid in het traditionele Nederlandse buitenlandbeleid, dat werd gekarakteriseerd als een donut: 'veel in de periferie, niets in de kern'. Hierbij voerde de WRR terecht de honderd speerpunten op, die de mensenrechten van 'iedereen, overal en altijd' moesten ondersteunen, als een typerend bewijs van ineffectiviteit.

Doodstraf
Het huidige Nederlands mensenrechtenfonds besteedt ongeveer 34 miljoen euro in 52 landen Dat gebeurt niet alleen in landen als Wit-Rusland en China, maar ook in de Verenigde Staten. Nederland financiert projecten om de volwassen democratie Amerika ervan te overtuigen dat de doodstraf slecht is. Zo worden van Nederlands belastinggeld Amerikaanse advocaten getraind die verdachten verdedigen die de doodstraf kunnen krijgen. Maar ook EU-partners als Litouwen lezen we de les op het gebied van mensenrechtenbeleid. Dat alles lucht misschien enorm op, maar effectief is het bepaald niet. Veel beter kunnen we dat in de buitenwereld namens de EU kenbaar maken, en daarbinnen elkaar aanspreken op basis van de door ons allen getekende verdragen.

Voorts acht de VVD het veel effectiever om in te zetten op de vijftien partnerlanden waar Nederland een ontwikkelingssamenwerkingsrelatie mee onderhoudt en waarvan een luisterend oor mag worden verwacht. Daar kunnen nog minstens tien landen aan toegevoegd worden, zoals de vijf landen in de Arabische regio die Nederland na de Arabische revoluties heeft aangewezen als prioriteitslanden: Marokko, Jordanië, Tunesië, Egypte en Libië. Ook landen als China en een aantal landen dat lid is van de Raad van Europa, zoals Wit-Rusland, horen in dit rijtje thuis. Van de 52 landen waar het Nederlands mensenrechtenfonds actief is, blijven er dan nog zo'n 25 over waar met het besteedbare budget veel meer kan worden bereikt.

Binnen de 25 landen waar het Nederlands mensenrechtenbeleid dan actief is, dient te worden ingezet op effectiviteit, effectiviteit en nog eens effectiviteit. De oude megafoondiplomatie heeft afgedaan, dat geldt ook voor een tot legalisme beperkte benadering van de mensenrechten, die werken in de praktijk niet.

Universeel
Mensenrechten zijn universeel, en de klassieke mensenrechten hebben onze volledige aandacht nodig. Mensenrechten kun je niet 'een beetje' respecteren. En het werk is pas af als alle mensenrechten onverkort gerespecteerd worden. Maar het herhalen van dit mantra of enkel vastleggen op papier is niet de toverformule die de praktijk als vanzelf verbetert. Zeker niet nu, grosso modo, in Noord-West Europa mensenrechtenverdragen worden gehandhaafd en onderling afgedwongen, maar de rest van de wereld het na de ondertekening vaak voor gezien houdt.

Neem de Arabische regio. Vrouwenbesnijdenis is er op veel plaatsen bij wet verboden. Toch gebeurt vrouwenbesnijdenis in al die landen op grote schaal. Alleen de wetgeving aanpassen is dan evident onvoldoende effectief.

Een recent project in Noord-Irak van hulporganisatie Wadi is een echte 'best practice'. Het onderwerp werd eerst bespreekbaar gemaakt door informatie te verzamelen en het vertrouwen te winnen van de betreffende vrouwen. Vervolgens werd aan de hand van diezelfde informatie een opmerkelijk publiek debat gevoerd waarin ondermeer nieuwe parlementsleden publiekelijk werden gewezen op hun recht om vrouwenbesnijdenis te verbieden. Dat lukte wonderwel. Het verbod kon worden geëffectueerd omdat de bestaande maatschappelijke structuren voor het eigen karretje werden gespannen en mensen werden gewezen op de negatieve individuele gevolgen van de besnijdenis, als ook de ontwrichtende werking op de gemeenschap. Werd eerst nog 2 op de 3 meisjes besneden, nu is dat 1 op de 20. Deze integrale campagne in de Kirkuk, die nu voor heel Irak model staat, verdient verdere navolging in de Arabische regio.

Heilige huisjes
Voor het bovenstaande succes-project, maar ook voor de receptorbenadering en andere innovaties op mensenrechtengebied geldt echter dat enkele heilige huisjes moeten sneuvelen. We zullen het gesprek moeten aangaan met de boeman. En dat impliceert ook luisteren, en soms zelfs toon matigen. We moeten, zeker nu de relatieve invloed van Nederland in de wereld afneemt, vuile handen durven maken om verbeteringen te bereiken die niet meteen aan de maatstaven van het VN-handvest voldoen. Aan het uiteindelijke einddoel van onverkort wereldwijd respect voor mensenrechten doen we geen centimeter af. In de tussentijd werkt de VVD liever aan concrete stappen die respect voor mensenrechten verbeteren in het dagelijks leven van mensen. Dat lijkt ons beter dan een geheven vingertje dat vooral lucht verplaatst.

Han ten Broeke en Klaas Dijkhoff zijn leden van de VVD Tweede Kamerfractie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden