GeneratieconflictOver de prijs van de lockdown

Gesteggel over armoe toen en luxe nu helpt niemand verder

Studentenprotest op de Dam tegen de verhoging van rente op studieleningen in 2018.Beeld ANP

Ouderen en jongeren vliegen elkaar in de haren over hun coronasolidariteit. Maar, beste ouderen, u heeft de buit al binnen. En jongeren, stop met stressen, kom eens vaker in actie, betoogt Volkskrant-redacteur Peter Giesen. 

‘Jengelstuk van de dag. Nijmeegse studente Linde (20) kan zeven weken niet genieten van wat ‘de beste en wildste tijd van mijn ­leven zou moeten zijn, en is nu totaal van de leg’, twitterde journalist Carel Brendel (uit 1949) naar aanleiding van een opiniestuk in de Volkskrant.

Ach, die millennials met hun perfecte ­gebitten, hun gap year, hun reizen door Laos en Vietnam, hun Erasmusbeurzen en swapfietsen. Het valt ook niet mee, zo’n lockdown, als je altijd in de veronderstelling hebt verkeerd dat keuze­vrijheid een natuurverschijnsel is. Tegen deze opvatting schreef Aleid Truijens (64) vorige week een felle column in de Volkskrant, onder de kop: ‘60-plussers, ga je schamen!’ Jongeren leggen juist een opmerkelijke solidariteit aan de dag, ­aldus Truijens. Ze zetten hun leven stil om ouderen te beschermen, terwijl ze zelf nauwelijks risico lopen. Truijens oogstte een storm aan reacties, zowel ­positief als negatief.

Gevoelige snaar

Wie over generaties begint, raakt een ­gevoelige snaar. Al snel voelen mensen zich persoonlijk aangesproken. Zo ging het tien jaar geleden ook, toen ouderen egoïstisch werden genoemd omdat ze zo hardnekkig aan hun pensioenen vasthielden, waardoor een jonge generatie met schulden zou worden belast. ‘Mijn vrouw en ik, 75 en 81 jaar, hebben beiden de Tweede Wereldoorlog meegemaakt. Wij gingen slecht gekleed en slecht gevoed naar school. Na de mulo heb ik avondstudies gedaan op eigen kosten. Op mijn 17de ben ik gaan werken’, schreef een boze senior destijds aan Trouw. In reactie op Truijens memoreerde een lezeres dat zij in de jaren ­zestig een ‘schimmelig bronchitis­zolderkamertje’ betrok waar geen jongere nu zou willen wonen.

Het is verleidelijk de armoede en ­soberheid van weleer tegenover hedendaagse luxe te plaatsen. Kruimeltje versus Lady Gaga. Maar materiële welvaart zegt niet alles. Babyboomers groeiden op in soberheid, maar maakten een enorme vooruitgang mee. De wasmachine, televisie, auto en buitenlandse vakantie kwamen binnen bereik van iedereen.

Veel millennials lijden aan stress, ­constateerde het RIVM vorig jaar in een onderzoek. ‘De schijnbaar eindeloze ­individuele vrijheid staat haaks op permanent het beste uit je zelf moet halen’, aldus het RIVM. Veel jongeren lijden onder het ‘dwingende perfecte plaatje’ in hun hoofd, een ideaalbeeld waaraan zij zelf niet menen te voldoen, ook al zijn ze in de ogen van de (oudere) buitenwereld nog zo slim en mooi.

Het is de vloek van de gelijkheid. Het waardevolle ideaal van gelijke kansen heeft niet alleen ­geleid tot een enorme groei van het ­hoger onderwijs, maar ook tot moordende onderlinge concurrentie. Iedereen kan de top halen, zoals de Britse econoom Fred Hirsch al in de ­jaren zeventig opmerkte, maar we ­kunnen niet allemaal de top ­halen.

Het kwartetten over de vraag welke ­generatie in de loop der tijden het meest geleden heeft is weinig vruchtbaar. Elke generatie heeft zijn voor- en nadelen. Alleen de nu uitstervende generatie die als volwassene de jaren dertig en de oorlog heeft meegemaakt, zijn er evident slechter vanaf gekomen.

Eerlijk verdeeld

Het is daarentegen wel zinvol te bekijken of de levenskansen nu, op dit moment, eerlijk zijn verdeeld. Dan kan moeilijk worden bestreden dat de jongeren er de laatste decennia bekaaid vanaf zijn gekomen. In flexland Nederland zijn het vooral jongeren die van baan naar baan hoppen. De woningmarkt is zo grondig ontspoord dat veel twintigers geen geld hebben om een huis te kopen of te huren. Daardoor zijn twintigers gedwongen hun volwassen leven twee tot drie jaar uit te stellen, constateerde het CBS vorig jaar. Ze gaan later het huis uit, krijgen later een vaste baan, beginnen later aan een relatie en kinderen.

Door de gevolgen van de coronacrisis zal hun situatie alleen maar slechter worden. Bij elke economische crisis worden jongeren het hardst getroffen, omdat ouderen worden beschermd door vaste contracten en pensioenen – ook al zullen die onder druk komen te staan. De jongeren van nu zullen ooit de krankzinnige bedragen moeten terugbetalen die nu worden uitgegeven om de economie voor een totale ineenstorting te behoeden, al kan de pijn wellicht worden verzacht door de financiële tovenarij van de Europese Centrale Bank en andere instanties.

Uit oogpunt van rechtvaardigheid zou het economisch beleid van de komende jaren zich veel meer op jongeren moeten richten. Flexwerk moet worden terug­gedrongen, de woningmarkt gesaneerd.

Investeringen van de overheid moeten op de toekomst gericht zijn: onderwijs, onderzoek en ontwikkeling, klimaat en ­milieubescherming, allemaal zaken waar jongere generaties uiteindelijk het meest van zullen profiteren.

Oudemensenpolitiek

Of het ook zal gebeuren, is natuurlijk de vraag. Slechts 25 procent van de ­kiezers is 35 jaar of jonger. In een vergrijzend ­Europa is politiek een zaak voor oude mensen geworden. Dat ligt ook een beetje aan de millennials zelf. Aleid Truijens schreef dat ze bang was voor de ‘illusieloosheid’ die zij in de jaren tachtig ontwaarde bij grimmige krakers en punks, met hun sombere beukmuziek en hun rat op de schouder. Ze keerden zich af van de gevestigde politiek, maar hadden wel een zekere invloed. De brave politici van de middenpartijen waren toch een beetje bang voor een jeugd die afhaakte, vatbaar was voor extremisme. In Amsterdam werden destijds complete veldslagen tussen politie en krakers uitgevochten.

De jonge generatie van nu boezemt geen angst in. Veerkrachtig maar politiek passief incasseren millennials hun tegenslagen. Dat leidt misschien tot stress, maar niet tot politieke woede. Jonge kiezers zijn kinderen van het neoliberalisme, opgevoed met de gedachte dat je het zelf moet maken.

Volgens een recent onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau maken jonge kiezers zich minder druk om inkomensverschillen dan ouderen. Jongeren zijn sterker geïnteresseerd in culturele thema’s: ze maken zich zorgen om het klimaat en staan positiever ten opzichte van de multiculturele samenleving.

Het is allemaal reuze sympathiek. Ik heb ook geen heimwee naar de gewelddadige krakers van de jaren tachtig, die zich zo zelfgenoegzaam boven het gewone volk verhieven, genietend van een bijstandsuitkering die als basisinkomen diende. Evenmin vind ik dat jongeren min of meer verplicht zijn te demonstreren, ‘zoals wij in de jaren zestig’. De babyboomers hadden het veel gemakkelijker. Ze waren met meer en hadden het economisch tij mee. Maar de wereld na corona vraagt om een sterker besef van onrechtvaardigheid, een beetje meer woede, een hardere klop op de deur van de macht. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden