Interview Miguel Heilbron

Geschiedenis vanuit een ander perspectief: ‘Spreek vaker over verworvenheden van andere mensen dan witte mannen’

Wat moet een kind leren over de geschiedenis en op welke manier? Vlak nadat onderwijsminister Ingrid van Engelshoven een nieuwe historisch Canon aankondigde, kwamen The Black Archives met een voorzet. Miguel Heilbron, een van de makers: ‘Als je kinderen iets wilt leren over hun geschiedenis kun je Nederland niet los zien van de wereld.’

Portret Miguel Heilbron. Beeld Marcel Wogram

Het debat over het geschiedenisonderwijs leeft weer op. Een dag nadat minister Ingrid van Engels­hoven had aangekondigd dat de historische Canon opnieuw wordt bekeken onder leiding van professor James Kennedy, presenteerden The Black Archives in Amsterdam een poster met alternatieve titels en aanvullende onderwerpen van de tien tijdvakken. Met veel verwijzingen naar informatiebronnen, waaronder een serie artikelen op De Correspondent over ‘verzwegen geschiedenis’. Verder werkten FunX mee en de commissie wereldgeschiedenis van de Vereniging van docenten geschiedenis en staatsinrichting in Nederland (VGN).

De poster ‘Tien keer meer geschiedenis’ is bedoeld voor in klaslokalen. Het perspectief is een stuk breder en mondialer. Zo is het tijdvak ‘Grieken en Romeinen’ omgedoopt tot ‘Tijd van de eerste beschavingen’, waarbij ook die in het Midden-Oosten, Azië, Afrika en Amerika worden gesignaleerd. Miguel Heilbron is een van de makers van de poster.

Een alternatieve poster op het moment dat de Canon wordt herijkt: goede timing?

‘Het is niet afgestemd, maar het laat wel zien dat het de tijdgeest is: de roep om verandering. De poster is aangeboden aan de minister. Bij de gesprekken over aanpassingen van het curriculum willen we ons geluid laten horen. Het dominante perspectief is toch nog steeds dat van witte mensen, van Europa of ‘het Westen’. Wij vinden het belangrijk dat ook zwarte perspectieven worden herkend en erkend. En die krijgen ook steeds meer aandacht.

Het is een mooie eerste stap dat de Canon van Nederland wordt heroverwogen en dat daarbij wordt gekeken naar wat de minister noemt de schaduwkanten van de geschiedenis. Er zou meer gesproken moeten worden over verworvenheden van andere mensen dan witte mannen, over wereldgeschiedenis en wereldburgerschap. Ik hoop dat in vervolg daarop ook de tien tijdvakken worden geëvalueerd.’

De minister kreeg ook kritiek op het gebruik van de term ‘schaduwkanten’. Vindt u dat wel een goede typering?

‘Wat is er vanuit Nederland gebeurd waarop je kritiek kunt hebben? Dat is een belangrijke vraag. Maar het is ook interessant te bekijken wat er in andere delen van de wereld is gebeurd, waar we nu baat bij hebben, zoals de wetenschappelijke ontwikkeling in andere beschavingen en ­regio’s. Van Imhotep in Egypte, een van de eerste bekende wetenschappers, hebben de Grieken bijvoorbeeld veel overgenomen. Uit de Arabische wereld komen cijfers en wiskunde. De stelling van Pythagoras was al bekend in China en Mesopotamië. Dat zijn geen schaduwzijden.’

Ook jullie typering ‘verzwegen geschiedenis’ wekt soms wrevel. Veel van die onderwerpen zouden wel degelijk aan bod komen in het onderwijs, en ‘verzwegen’ klinkt of er opzet in het spel is.

‘Ja, dat woord wordt te zwaar opgevat. Er zijn onderwerpen die niet aan bod komen, in die zin worden ze verzwegen. Bij de presentatie van ‘Tien keer meer geschiedenis’ was er ook discussie over. De secretaris van de commissie die de tijdvakken had opgesteld, zei dat er niets was verzwegen, dat de commissie juist niet had geluisterd naar de roep om nationalistische geschiedschrijving. Maar de voorzitter van de VGN-commissie wereldgeschiedenis, die zelf voor de klas staat, vond wel dat het al dan niet behandelen van een onderwerp in de klas een keuze is en dat er dus onderwerpen worden verzwegen. Het gaat ons ook om de manier waarop iets wordt behandeld: waarom staat Gouden Eeuw niet tussen aanhalingstekens, of ‘zeehelden’? Als er aandacht wordt gegeven aan de slavernij, welk perspectief kies je dan? Op de poster noemen we bijvoorbeeld het verzet van de Marrons in Suriname.

Nu zie je dat de belangrijkste ­figuren die aandacht krijgen bijna allemaal uit één groep komen. Maar kijk naar de samenstelling van de Nederlandse bevolking: 23 procent heeft een migratie-achtergrond en in de steden nog meer. Als je kinderen iets wilt leren over hun geschiedenis kun je Nederland niet los zien van de wereld.’

In schoolboeken komt het bredere perspectief er nog vaak bekaaid vanaf, maar daarnaast worden al heel erg lang lespakketten over slavernij en kolonialisme gemaakt, bijvoorbeeld door de VGN. Het lijkt wel of we niets opschieten, hoe komt dat?

‘Je ziet dat steeds weer nieuwe generaties op hun manier proberen het eurocentrisme te doorbreken. Dat zien we in de boeken en documenten die we in The Black Archives verzamelen, in het gebouw van de Vereniging Ons Suriname die 100 jaar bestaat. Anton de Kom keerde zich al in Wij slaven van Suriname (1934) tegen de eenzijdige perspectieven. Je kunt zeggen: treurig dat de ontwikkelingen zo langzaam gaan. Maar ik denk toch dat we nu op een kantelpunt zitten: de curriculumherziening is een kans voor een echte verschuiving van het perspectief.’

Miguel Heilbron is medeoprichter The Black Archives, bibliotheek, informatie- en debatcentrum.

Poster downloaden of bestellen: theblackarchives.nl/meergeschiedenis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden