Column Sheila Sitalsing

Gerechtigheid komt rap naderbij, de tijd van de opiatenmaffia is over

Over Huntington, een stadje aan de rivier de Ohio, schreef Amerika-correspondent Michael Persson twee jaar geleden: ‘Aan de voet van de heuvels slingert zich een beekje door een park, met daaromheen de vrijstaande bungalows van de Amerikaanse middenklasse; de ondergaande zon geeft alles een zachte herfstglans en het lijkt er idyllisch, totdat de sirene gaat. Een ziekenauto stopt bij een van de huizen. Een overdosis, blijkt later. Elke dag zijn er wel een paar. Eenvijfde van de honderdduizend inwoners in dit stadje en omgeving is verslaafd. In 2015 stierven zeventig van hen aan een overdosis. Eén op de tien pasgeboren baby’s schreeuwt om heroïne, of iets wat daarop lijkt.’

Dat Amerikanen massaal verslaafd zijn geraakt aan de pijnstillers is te danken aan geraffineerde marketingscampagnes, volhardende lobby, moedwillig verzwegen bijwerkingen en gekochte artsen door farmaceutische bedrijven. Decennialang hebben deze maximaal gebruik gemaakt van de zegeningen van de vrije markt in het land waar de ideologie van de eigen verantwoordelijkheid is uitgevonden. Ze werden er schathemeltjerijk van, want zo gaat dat als je met wat ellebogenwerk aan de goede kant van de vrije markt terecht weet te komen.

Nu slaan de slachtoffers en hun nabestaanden terug in reeksen aanklachten en rechtszaken tegen de pillendraaiers. Net als de tabaksfabrikanten vóór hen worden ze aansprakelijk gesteld voor de naar schatting 400 duizend Amerikaanse overdosisdoden en de miljoenen verslaafden in de afgelopen twintig jaar.

Maandag troffen vier grote farmaceuten een schikking aan de vooravond van wat op een monsterproces zou uitdraaien. In Cleveland, Ohio, staan enkele honderden bedrijven terecht voor hun aandeel in wat de opiatencrisis is gaan heten – ze zijn aangeklaagd door zeker 2.700 staten, lagere overheden en andere partijen. Vier medicijnfabrikanten betalen nu twee lokale overheden in totaal 250 miljoen dollar, meldde CNN maandagmiddag – en dat is nog maar het begin, want er staan nog veel zaken op de rol.

De overeenkomst kwam na taaie onderhandelingen tussen advocaten en aanklagers tot stand, want hoe bepaal je in godsnaam wat een verloren mensenleven waard is, en wat het voorkómen van nog meer verwoeste levens moet kosten?

Eerder probeerde Purdue Pharma, maker van OxyContin, al voor 12 miljard dollar een voorlopige schikking te treffen en vroeg daarna faillissement aan. Purdue is opgericht door de familie Sackler, een familie die megawinsten overhield aan de pillenbusiness en een stukje daarvan stak in liefdadigheid. Haar goedertierenheid strekt zich uit tot de Universiteit Leiden. Over de Sacklers vroeg Anand Ghiridharadas, schrijver van Winners take all, een aanklacht tegen bedrijvenfilantropie en de macht van de elite, zich onlangs in deze krant af: ‘Zou de wereld niet veel beter af zijn geweest als de Sacklers géén miljoenen dollars hadden geschonken aan musea, bibliotheken of universiteiten zoals die van Leiden, maar hun geld in plaats daarvan hadden besteed aan superjachten? Want mensen associëren de familie met kunst – met de Sackler-vleugels van het Louvre of het Metropolitan Museum bijvoorbeeld – niet met OxyContin en de opiatencrisis. Ik denk dat er een stuk sneller gerechtigheid was gekomen als de Sacklers gewoon ordinair superjachten hadden gekocht.’

Die gerechtigheid komt inmiddels rap naderbij. Om Oprah Winfrey te citeren: hun tijd is voorbij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden