Opinie op zondag

Geostrategische kortzichtigheid verlamt het Europese front

Beeld EPA

‘Zo moeilijk is de Europese crisis niet op te lossen’, aldus de merkwaardig luchtige conclusie van Willem Melching over de perikelen waarmee de EU kampt. Als dat zo makkelijk is, rijst direct de vraag, waarom dat dan niet allang is gebeurd. Het cruciale antwoord dáárop ontbreekt in zijn stuk.

Voor de huidige crisis noemt hij drie fundamentele oorzaken. Ten eerste economische onvrede: hoge werkeloosheid in het zuiden plus stagnerende koopkracht in het noorden, gekoppeld aan een peperdure klimaatpolitiek. Ten tweede de multiculturele spanningen. Ten derde de angst voor migratie. Dat alles drijft Europese kiezers in de armen van de populisten. Melchings remedie voor het eerste: ‘Economische hervormingen en pas op de plaats maken met de kostbare klimaatdoelstellingen.’ Bij deze ene zinsnede blijft het: hij maakt daaraan letterlijk geen woord meer vuil dan de hier geciteerde twaalf. Tja.

Wat die klimaatdoelstellingen betreft luidt de hamvraag - waarop hij het antwoord zodoende volledig schuldig blijft - of wij ons überhaupt wel kunnen veroorloven om voor minder kostbare doelstellingen te kiezen. Dat ze nu onmiskenbaar kostbaar zijn, valt niet los te zien van een jarenlang ontkennen van de problematiek door de politiek - in Nederland vooral door VVD en CDA als spreekbuis van industriële en agrarische grootvervuilers - en dus het niet durven oplossen toen dat het nog minder kostbaar en ingrijpend was.

Daarover laat Melching zich niet uit. Of onderschrijft hij de kletskoek die Baudet en diens negationisten op dit vlak verkondigen? Dat mag men voor een serieus academicus niet hopen: dat hij zo dan indirect de meerderheid van zijn universitaire collega’s in de exacte wetenschappen als dilettanten wegzet. Dat is overigens een vraag die journalisten ook wel eens dringend aan Paul Cliteur mogen stellen, nu die zich politiek met Baudet encanailleert: hoe zijn hoogleraarschap aan de Universiteit Leiden zich laat rijmen met het evidente wetenschappelijk obscurantisme dat zijn partijleider belichaamt, nog afgezien van Baudets verdachtmakingen aan het adres van de academische wereld als zodanig en de heksenjacht die hij op andersdenkenden ontketenen wil.

Als Melching (naar ik vooralsnog aanneem) met mij erkent dat de desbetreffende bètawetenschappers, die over de oorzaken en noodzaak van stevige oplossingen vrij eensgezind zijn, inzake de klimaatproblematiek meer deskundig zijn dan historici, mag men verwachten dat hij er zich niet zo makkelijk vanaf maakt.

Dan zijn andere oproep: kom gewoon snel met ‘economische hervormingen’. Mij dunkt dat nogal wat politici dat de afgelopen jaren hebben geprobeerd - en dat juist dát hen vervolgens niet in dank is afgenomen door veel kiezers, die vervolgens in populistische armen vluchtten. Zie de impopulariteit van Macron, of van de voorgangers van de huidige regering in Rome.

Dus aan wat voor soort economische hervormingen denkt Melching? Verdere intensivering van de neoliberale koers, die velen allergisch voor het woord ‘hervormingen’ heeft gemaakt, omdat die hervormingen vooral op verslechtering - meer onzekerheid inzake banen en inkomens - neerkwamen, terwijl zich een kleine bovenlaag via door sommige nationale overheden gefaciliteerde belastingzwendelparadijzen schaamteloos kon verrijken?

Voortzetting van het aan die neoliberale koers gekoppelde monetaire fundamentalisme, waarvan ook Den Haag zich tot nu toe een fanatiek pleitbezorger betoont, zal niet alleen het populisme in Italië en Frankrijk nog meer vleugels geven. Het tevens ook de kloof tussen Noord en Zuid vergroten, terwijl een van de belangrijkste oerdoelstellingen van de Europese samenwerking nu juist is om een brug tussen de germaans-protestantse en romaans-katholieke wereld te slaan.

Om die reden is ook Hoekstra’s Hanzeliga, nu zo enthousiast door de hele Haagse goegemeente omarmd, niet zonder risico’s. Het kan in de Mediterrane landen, waar de maatschappelijke prijs van de kredietcrisis van 2008 - en van de mede door Den Haag opgedrongen ‘oplossingen’ - oneindig veel hoger is dan in onze contreien, de onvrede over noordelijke arrogantie verder versterken. Wij kennen geen uitzichtloze jeugdwerkeloosheid zoals in grote delen van Spanje en Italië. In Griekenland is de koopkracht met dertig procent afgenomen - Den Haag meende toen dat men ‘gewoon even door de zure appel heen moest bijten’, terwijl tegelijk de VVD uit elkaar dreigde te spatten vanwege een inkomensafhankelijke zorgtoeslag die geen dertig procent, maar drie procent koopkracht kosten zou.

Ook kreeg Athene te horen dat het zijn infrastructuur maar moest verkopen, met als gevolg dat de haven van Piraeus in Chinese handen kwam - dat is dus nu een omgekeerd Hong-Kong. Ook in Portugal en Italië heeft Beijing voet aan de grond gekregen, terwijl men in Griekenland bovendien, om de ergste nood onder de verarmde bevolking te lenigen zich voor Russisch geld ontvankelijk heeft getoond, nadat men in Brussel op dove oren was gestuit. Een en ander heeft verlammende gevolgen voor een gemeenschappelijk Europees front tegenover een steeds assertiever China, dat uit het oogpunt van verdeel-en-heers maar al te graag financieel bijspringt waar Brusselse kruideniers dat nalaten.

De geostrategische kortzichtigheid van die afgedwongen privatiseringspolitiek, waarin ook Den Haag een zeer kwalijke rol heeft gespeeld, wordt zo met de dag duidelijker. Dat maakt ook uiteraard Rutte ongeschikt om straks Europa te leiden. Nog de naïeve regeringsnota over China die net onder zijn verantwoordelijkheid gereed is gekomen, illustreert zijn volslagen gebrek aan geopolitiek benul.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden