Gemiddeld kost vervuiling elke Nederlander dertien levensmaanden

Op 7 september doet de rechter in Den Haag uitspraak in het door Milieudefensie aangespannen kort geding tegen de overheid. Die moet, vindt de organisatie, snel maatregelen nemen tegen luchtvervuiling, met name die door fijnstof en stikstofdioxide. Volgens advocaat Van den Biesen van Milieudefensie leidt de vuile lucht ertoe dat het leven van 'tienduizenden' Nederlanders eerder eindigt dan eigenlijk de bedoeling is - een soort opgedrongen vorm van voltooid leven.

De sterftecijfers zijn gebaseerd op een rapport van het Europees Milieu Agentschap uit 2016. Daarin staat dat in 2013 in Nederland 1.820 mensen voortijdig overleden door stikstofdioxide en 11.350 door fijnstof. 'Voortijdig' wordt ook gespecificeerd: door fijnstof gingen 125.200 levensjaren verloren en door stikstofdioxide 19.800. Ik weet niet of de term 'massasterfte' hier al van toepassing is, maar ruim dertienduizend doden vind ik vrij veel. Gemiddeld kost de vervuiling elke Nederlander dertien levensmaanden.

De overheid wordt geacht levens en gezondheid van haar burgers te beschermen en tevens zich te houden aan Europese wetgeving waaraan ze zich heeft gecommitteerd. Daarom is de verwachting dat de rechter op 7 september Milieudefensie in het gelijk zal stellen.

Wat fijnstof betreft is het in sommige andere Europese landen nog veel erger - het totale dodental ten gevolge van ultrakleine deeltjes in de EU bedroeg 436 duizend in 2013. Met de stikstofdioxidevervuiling staan we wel in de Europese top: de agglomeraties Amsterdam, Rotterdam en Den Haag staan alle drie in de top-12.

Volgens landsadvocaat Brans gaat het juist de goede kant op en is Nederland helemaal niet de vieze man van Europa, maar loopt het juist voorop in milieubeleid. Verder ontbrak het volgens hem aan draagvlak om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Je zou verwachten dat de staat zich enthousiast zou aansluiten bij elk initiatief om een desastreuze volksgezondheidssituatie te verbeteren, in plaats van kletskoek te debiteren en de vooruitgang te traineren. Maar sinds Urgenda in 2015 een proces won over de beperking van de uitstoot van CO2, weten we dat het zo niet werkt. De staat zet als in een reflex de hakken in het zand. Het waarom is duister, al heeft het vermoedelijk met de economie te maken.

Van den Biesen wees erop dat van de anderhalf miljard euro die voor de periode 2005-2015 was begroot ter verbetering van de luchtkwaliteit, er maar 800 miljoen daadwerkelijk zijn besteed. Overschrijdingen alom, maar uitgerekend hier is er een overschot; wonderlijk. Mogelijk was er gebrek aan plannen, ontbrak het gevoel van urgentie of is het geld besteed aan 130-km-borden voor minister van Gasgeven Schultz van Haegen.

Merkwaardig genoeg hoor je weinig over de luchtkwaliteit als item in de kabinetsformatie. Die hapert, voor zover wij weten, vooral op ethische kwesties als voltooid leven - beoogde D66-wetgeving die direct van invloed zal zijn op de levens van een paar honderd mensen per jaar.

Op 7 september is de formatie nog niet rond - of er moet zich door de aanwezigheid van CDA en ChristenUnie een godswonder voordoen. Stelt de rechter Milieudefensie in het gelijk, dan zit hij opeens aan tafel bij Gerrit Zalm. Of niet natuurlijk, als de onderhandelaars ervoor kiezen hun reet af te vegen met de uitspraak - wij burgers kunnen van de staat in dit geval geen dwangsom eisen voor elke dag dat hij in gebreke blijft, dat kan alleen andersom.

Meer columns van Bert Wagendorp leest u hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden