Gemeentelijke zorgombudsman voorkomt juridische procedures

Een lokale ombudsman voor het sociaal domein is de beste manier om zorgklachten te behandelen.

Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

In de Volkskrant (O&D) van 11 mei pleitten vier hoogleraren voor een klachtenprocedure bij het College voor de Rechten van de Mens als de gemeentelijke ondersteuning in het sociaal domein onder de maat is. Dat een klachtenprocedure noodzakelijk is mag duidelijk zijn.

Toch is er een eenvoudiger, laagdrempeliger en vooral ook goedkopere vorm die bovendien beter past bij de visie op het gedecentraliseerde sociaal domein: een gemeentelijke zorgombudsman.

U kent de situaties misschien wel in uw omgeving: iedereen ziet dat er ergens iemand even geholpen moet worden, iedereen ziet dat de gemeente daar iets mee zou moeten doen, maar het gebeurt gewoonweg niet, bijvoorbeeld omdat de pas ingevoerde sociale regelgeving er simpelweg niet in voorziet. Wethouders beroepen zich in zo'n geval nog wel eens op de mogelijkheid van een hardheidsclausule, en in een enkel geval kan de weg naar een welwillende raadsfractie nog wel soelaas bieden.

Toch zijn deze opties niet ideaal. Het werkt willekeur in de hand en een raadsfractie kan eigenlijk ook alleen maar iets ondernemen als het hele verhaal op de (openbare!) agenda van de raad komt te staan. Bovendien is daarmee lang niet altijd het onderliggende probleem opgelost.

Bepaalde zorgbehoeften

Minister Van der Steur stelt dat inwoners naar de rechter kunnen stappen. Theoretisch gezien klopt dat, maar het gaat hier wel om mensen die een bepaalde zorgbehoefte hebben, in veel gevallen niet direct het type dat ellenlange juridische procedures met veel bravoure tegemoet treedt. Ook het voorstel voor het College voor de Rechten van de Mens is een nobel streven, maar zou eveneens omslachtig kunnen zijn.

Een gemeentelijke ombudsman voor het sociaal domein kan veel van deze bezwaren ondervangen. Het is een onafhankelijk instituut dat de gemeente gevraagd en ongevraagd van (bindend) advies voorziet. Daarmee biedt een ombudsman niet alleen een luisterend oor, maar is hij of zij ook in staat om te kijken naar oplossingen en om gemeenteraden beleidsmatig en procedureel te adviseren over het aanpassen van de regelgeving.

Het biedt inwoners van een gemeente een laagdrempelig platform als de wettelijk vastgelegde zorgplicht van een gemeente wel lijkt te bestaan, maar die plicht door de nieuw ingevoerde lokale of regionale regelgeving niet deugdelijk wordt of niet kan worden uitgevoerd. Daarmee richt de gemeentelijke zorgombudsman zich weliswaar vooral op mensen die niet al ergens 'cliënt' zijn, en dus ook geen aanspraak kunnen maken op andere klachtenprocedures, maar in voorkomende gevallen ook op de problemen die in het opinie-artikel van 11 mei werden behandeld.

Zelfstandig een ombudsman instellen

Gemeenteraden kunnen besluiten om zelfstandig een ombudsman in te stellen, of om dit samen te doen met gemeenten in de regio waar die voor de gedecentraliseerde zorg al mee samenwerkt. Het betekent dat inwoners die tegen een bureaucratische zorgmuur oplopen naar iemand toe kunnen stappen die benoemd is door de gemeenteraad en doorzettingsmacht geniet om tot oplossingen te komen in plaats van inwoners naar de rechter te verwijzen.

Een aantal gemeenten in Nederland heeft deze functie dan ook al ingericht, en in onze eigen gemeente Teylingen spreken we met de fracties en de ombudsman en jeugdombudsman van de gemeente Den Haag over dit onderwerp. Het gaat om het binnenboord houden van inwoners die onterecht tussen de wal en het schip van het sociaal domein terecht komen én om lokaal actief te blijven leren en te blijven verbeteren.

Niet gebaseerd op incidenten, maar op trends en ontwikkelingen in de maatschappij. Dat lijkt ons voor inwoners én voor gemeentebestuurders de meest praktische oplossing.

Shari van den Hout is burgercommissielid Welzijn voor de ChristenUnie in Teylingen, Frans Nederstigt is fractievoorzitter van de ChristenUnie in Teylingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden