Gelukszoekers zijn we in wezen allemaal

Nederlandse emigranten waren net zulke gelukszoekers als de migranten die nu bij ons aankloppen.

Theodoro Los, afstammeling van de eerste Nederlandse immigranten in Carambei (Brazilië), voor zijn zelfgebouwde Hollandse molen. Beeld Hollandse Hoogte

Nederland wordt gezien als een veilige haven, een land waar mogelijkheden liggen, een plek waar een toekomst kan worden opgebouwd. Verlangend naar een mooie toekomst ontvluchten mensen landen in oorlog of in crisis om zich hier te vestigen. Eigenlijk is dat als land iets om trots op te zijn. Trots is echter ver te zoeken, want al jaren zorgt de stroom migranten tot ongenoegen onder een groeiend aantal Nederlanders.

Gevoelens variëren van angst voor de ondermijning van westerse, christelijke waarden tot haat jegens gelukszoekers. Er moet echter worden beseft dat de mens in moeilijke situaties altijd op zoek gaat naar een beter bestaan, ook de Nederlander. Sterker nog, Nederland heeft zelf een rijke geschiedenis van gelukszoekers.

Net als de huidige generaties Afghanen, Syriërs en Eritreërs keken tienduizenden Nederlanders vanaf het midden van de 19de eeuw naar het Westen voor een betere toekomst. Naast opvang in de regio waren de Verenigde Staten een gedroomde bestemming om te ontkomen aan grote armoede, mede veroorzaakt door de landbouwcrisis van 1845 tot 1847. De eerste groepen gelukszoekers hadden een aanzuigende werking en al snel kwam er een constante stroom van Nederlandse 'landverhuizers' tot stand.

Maurits Kok, student internationale betrekkingen

Het waren voornamelijk mannen die de overtocht waagden. Pas als zij de zekerheid van werk en woning hadden lieten zij vrouw en kinderen overkomen om zo gezinshereniging te bewerkstelligen. De parallel met het heden is moeilijk over het hoofd te zien. Het is gewoonweg de meest praktische manier van geluk zoeken, een logische stap in het proces.

Een andere interessante vergelijking is te vinden op het gebied van integratie. Hedendaagse klachten over het gebrek aan taalvaardigheid van migranten en het vasthouden aan hun eigen cultuur zouden bij de Nederlanders in de Verenigde Staten aan dovemansoren zijn gericht. Het merendeel van de landverhuizers was gereformeerd en voegde zich bij mensen van het eigen kerkgenootschap.

Sterker nog, kerkelijke instellingen ondernamen pogingen om de eigen gemeenschap gesegregeerd van de omgeving op te bouwen. In de steden assimileerden de Nederlanders vrij snel, maar op het platteland werden de eigen waarden en taal soms vijf generaties in stand gehouden. Een afkeer voor Amerikanen of andere etniciteiten was hun daarbij niet vreemd.

Zijn dat dan de christelijke waarden waar nu zo graag aan wordt vastgehouden? Of moeten we die waarden toch eens iets beter gaan definiëren? In ieder geval is het behoud van een deel van de eigen cultuur een begrijpelijke behoefte en dat moet ook geen probleem vormen. Maar als accommodatie of assimilatie het doel is, blijkt geduld het enige middel. Zolang de mogelijkheden daarvoor maar aanwezig zijn of gecreëerd worden. Polarisatie werkt in ieder geval averechts.

Waar de historische vergelijking op neerkomt, is dat afkomst of religie geen rol spelen als het gaat om het verlangen naar een beter leven. Iedereen zal in een vergelijkbare situatie dezelfde afwegingen maken en kiezen voor dat wat het meeste geluk zal opleveren. Er is geen reden om een superieure houding aan te nemen tegenover degenen die alles hebben achtergelaten op zoek naar een beter bestaan.

'Wij' als Nederlanders hebben onze perioden van rampspoed gekend en hebben exact dezelfde dadendrang getoond als de hedendaagse landverhuizers. Iedereen is daarin gelijk. Wij hebben het voorrecht in een welvarend land te leven en wij moeten er naar streven zoveel mogelijk mensen hier hun geluk te laten vinden.

Maurits Kok studeert internationale betrekkingen aan de Universiteit Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.