Gelukkig heeft de Fed het juiste gedaan: niets

Als je vindt dat de rentes veel te laag zijn, waar is dan de inflatie?

Beeld anp

Vorige week heeft de Fed, de Amerikaanse Centrale Bank, de rentetarieven niet verhoogd, en terecht. Ik ben zelf een van die economen die zich afvragen waarom überhaupt wordt overwogen om nu de rentetarieven te verhogen.

De reactie van de financiële wereld verklaart wel iets. De Fed spreekt namelijk heel vaak met bankiers en die bankiers hebben met pure, ongetemperde woede op dit besluit gereageerd. Voor wie de politieke economie van het monetaire beleid probeert te begrijpen, was dit een aha-erlebnis. Opeens wordt de hele verwarrende discussie duidelijk: kijk waar het geld heen gaat.

De basisprincipes van het rentetarievenbeleid zijn tamelijk simpel en ruim een eeuw geleden bedacht door de Zweedse econoom Knut Wicksell. Hij vond dat centrale banken de rentetarieven op een 'natuurlijk' niveau moesten vaststellen, namelijk in termen van wat de inflatie doet. Als de tarieven te laag zijn, loopt de inflatie op; als ze te hoog zijn, neemt de inflatie af en kan zelfs deflatie ontstaan.

Volgens dat criterium kun je moeilijk beweren dat de huidige rentetarieven te laag zijn. De inflatie is al jarenlang laag. Met name de inflatiegraadmeter die de Fed het liefst hanteert, blijft onder de eigen norm van de Fed van 2 procent en lijkt voorlopig niet te gaan stijgen.

Natuurlijk is de rente historisch gezien zeer laag: bijna nul voor de kortetermijnrente die de Fed min of meer rechtstreeks vaststelt. Het is een interessante vraag waarom de economie dergelijke lage tarieven nodig lijkt te hebben, maar alles wijst erop dat dat het geval is. Dus nogmaals, als je vindt dat de rentes veel te laag zijn, waar is dan de inflatie?

Toch krijgt de Fed voortdurend kritiek vanwege het beleid van lage rentetarieven. Waarom?

Omdat er steeds een ander verhaal wordt verteld. In 2010- 2011 waarschuwden critici van de Fed voor dreigende inflatie. Toen die uitbleef, verwachtte ik dat ze uit een ander vaatje zouden tappen, maar degenen die eerst hogere rentes wilden om inflatie te voorkomen, eisen nog steeds hogere rentes, maar nu om andere redenen. De huidige rechtvaardiging is 'financiële stabiliteit', het argument dat lage rentetarieven tot bubbels en beurscrisissen leiden.

Als je steeds veranderende argumenten ziet voor dezelfde eisen kun je er donder op zeggen dat er iets anders achter zit. De woede van de bankiers over de rente, gecombineerd met de koersval van bankaandelen die volgde op de beslissing van de Fed om de tarieven niet te verhogen, vormt een krachtige aanwijzing: het gaat om de winsten van de banken, sufferd.

Veel mensen hebben zich laten afleiden door de vraag of goedkoop geld goed of slecht is voor rijke mensen. Dat is in feite een ingewikkelde vraag. Wat wel duidelijk is, is dat lage rentes slecht zijn voor bankiers.

Banken maken immers winst door spaargeld op te halen en dat vervolgens tegen een hoger rentetarief weer uit te lenen. Dat systeem raakt bij lage rentes in de knel: de rente die banken kunnen rekenen voor een lening gaat omlaag, maar de rente op spaartegoeden kan niet eeuwig blijven dalen. De netto rentemarge - het verschil tussen de rente die banken ontvangen op leningen en de rente die ze betalen voor spaartegoeden - is de laatste vijf jaar sterk gekrompen.

De juiste reactie van beleidsmakers hierop zou moeten zijn: 'Ja, en?' Er is geen enkele reden om aan te nemen dat wat goed is voor bankiers ook goed is voor het land. Maar bankiers zijn anders dan u en ik, want ze hebben veel meer invloed. Monetaire ambtenaren vergaderen heel vaak met hen en in veel gevallen hopen ze zich bij de bankiers te kunnen voegen als ze weer uit de draaideur komen. Daarbij wordt algemeen aangenomen dat bankiers over bijzondere expertise beschikken op economisch gebied, hoewel niets erop wijst dat dit zo is.

Daarom moet het ons niet verbazen als instellingen die bankiers van dienst zijn, om nog maar te zwijgen van financiële journalisten, ingewikkelde rechtvaardigingen bedenken voor een renteverhoging die economisch gezien onzinnig is. De discussie van de afgelopen maanden, waarbij de Fed merkwaardig happig leek om de tarieven te verhogen, doet vermoeden dat zelfs monetaire ambtenaren niet immuun zijn.

Gelukkig heeft de Fed vorige week het juiste gedaan, namelijk niets. En het geweeklaag van bankiers moet geen reden zijn om daarop terug te komen. Het toont juist aan dat het geroep om hogere rentetarieven niets te maken heeft met het algemeen belang.

Vertaling: Leo Reijnen ©NYT

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden