Verslaggeverscolumn Toine Heijmans in Emmen

Gele hesjes vinden elkaar in het gevoel er niet bij te horen

Die alarmgele stip op het plein moet Roy zijn, dat kan niet anders, het plein is verder leeg. Roy draagt zijn hesje ook doordeweeks, de opmerkingen en het gescheld trotserend. Er zijn er genoeg, zegt hij, die een mening hebben, die zich achtergelaten voelen, maar die durven de straat niet op in een geel hesje – hij wel.

‘Ik wil zo graag dat mensen het beter hebben.’

Het is een dag voordat de gele hesjes een uur mogen praten met premier Mark Rutte en de vraag is wat ze nu eigenlijk willen, en hoe. Gehoord worden, vat ik Roy samen. Hij doet zijn best in het leven: na een moeilijke jeugd met twaalf verhuizingen woont hij weer in Emmen, in de maatschappelijke opvang, waar hij opnieuw een wereld leert kennen die de meeste Nederlanders niet zien: die van armoede en onmacht, van dakloosheid en schulden, van een afstand tot alles. ‘Ik wil het anders’, zegt hij, ‘en ik wil het zelf doen.’ Maar krijgt hij de gelegenheid?

Roy Smit.

De gele hesjes vinden elkaar in het gevoel er niet bij te horen, en het is meer dan een gevoel. Wie maakt zich druk om Roy Smit, 18 jaar, die ondanks zijn opgelopen achterstanden probeert aan te haken door een opleiding tot beveiliger te beginnen, door te solliciteren naar een baan in de productie, 40 uur per week in ploegendienst. ‘Je valt overal buiten als je je diplomaatje niet hebt’, zegt hij, terwijl we koffie drinken in de La Place tegenover dierentuin Wildlands, het zwaard van Damocles dat voor 80 miljoen euro boven Emmen hangt. ‘Ze kijken niet naar mij, maar naar mijn papiertjes: zonder kruiwagen of uitgestoken hand kom ik nergens binnen. Dat vind ik… dat is toch wel een klein beetje discrimineren.’

Het is moeilijk gehoord worden in een land verkaveld door raden van bestuur en hun rekenmachines, door ambtenarenwetten, door mensen die goed uit hun woorden komen en weten hoe het moet. De meesten, zegt Roy, trekken zich terug achter hun toetsenborden: anonieme ridders en prinsessen van het vrije woord, verknoopt in hun eigen getier. Dat heeft geen zin. Dus is hij bij de demonstraties, geel hesje aan, en modereert twee avonden per week de Facebookpagina, het clubhuis van de gele hesjes. Ook was hij twee keer in Parijs en in Brussel, lastig want ‘als je solliciteert of bij het UWV langs moet, helpt een geel hesje niet’.

Ingeborg Westerhoff.

Het probleem van de gele hesjes is, naast de beelden van geweld uit Frankrijk en België, dat ze lastig woorden geven aan hun doelen: het is veel. Ze willen geen leiders, wat ze ongrijpbaar maakt, hun organisatie blijft ongeorganiseerd ‘en dat doen we bewust’ zegt een van de eerste gele hesjes, Ingeborg Westerhoff, thuis op de bank. Net als Roy springt ze van onderwerp naar onderwerp: voedselbanken, EU, ouderen, verpleeghuizen, woningnood, nulurencontracten, failliete ziekenhuizen, zzp’ers die ‘vogelvrij’ zijn zonder vangnet, ‘mensen die moeten kiezen tussen medicijnen kopen of eten voor hun kinderen’. Het is te veel.

Komt bij: ze zijn apolitiek ‘we gaan dwars door het midden’, zegt Roy - lastig te begrijpen in een samenleving waar van mensen duidelijkheid wordt gevraagd over hun positie: links of rechts. ‘Ik ben links én rechts’, zegt Roy: hij moet niets weten van ‘het klimaatgedram’ maar heeft grote zorgen over het milieu. Hij wil een Nexit, ‘soevereiniteit terug in eigen land’, maar is mild over moslims en vluchtelingen, ‘laat ze maar komen, we hebben ze nodig in de zorg.’

Ingeborg: ‘Eerst waren we een Tokkie-beweging, toen extreemrechts, ze kunnen ons niet peilen. Nou, we gaan gewoon door hoor.’

Wordt ze door Johan Derksen op televisie uitgemaakt voor ‘weer zo’n huisvrouwtje dat zich moet profileren’ – ‘nou, ik heb een brede rug. Die man heeft alleen maar voetbal en veel geld. Ik sta tenminste ergens voor.’

In de kern gaat het de gele hesjes over de verdeling van de welvaart in een rijk land. Erbij horen. ‘In drie jaar is het aantal mensen afhankelijk van de voedselbank verdubbeld. Hoe kán dat?’

Premier Mark Rutte ontvangt een delegatie van de protestbeweging gele hesjesin zijn werkkamer. Beeld ANP

Ingeborg klinkt steeds bozer en ze weet dat het niet helpt, kalm aan met die woede. ‘Het is de verontwaardiging, de frustratie over de groeiende ongelijkheid.’ Niet voor niets begonnen de gele hesjes een ‘hulplijn’ op Facebook die ‘Geel en niets te makken’ heet: om mensen te helpen die geen geld hebben als bijvoorbeeld hun koffiezetapparaat stuk is. ‘Ik ken een paar gele hesjes die zijn opgelicht door hun bewindvoerder, en waar moeten ze hun recht halen?’ Ook de rechtshulp ligt op de snijtafel van dit kabinet.

Over Mark Rutte: ‘Het lijkt wel alsof hij uit een ei komt. Loopt ie weer met zo’n big smile, zit-ie weer op z’n fietsje – met z’n begrotingsoverschot van 11 miljard.’

Roy: ‘Ik denk dat de politici het probleem wel zien, maar dat ze niet weten hoe ze het aan moeten pakken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.