Opinie

Gehoorzaamheid afdwingen is geen opvoeden, maar dresseren

In plaats van verwende kinderen een corrigerende tik te verkopen, moeten we kijken naar waar dit gedrag vandaan komt. 'In onze maatschappij staat het nastreven van persoonlijk geluk centraal. Samenwerking en medeleven zijn steeds minder vanzelfsprekend.'

Foto thinkstock

Met verbazing heb ik het opiniestuk van Lester Hoekstra 'Leer kinderen dat krijsen niet helpt' gelezen. Niet dat dit soort stukjes uniek zijn - met de regelmaat van de klok verschijnt een expert of politicus op het toneel die meent dat ouders strenger moeten opvoeden. Jeugdcriminaliteit, verwende kinderen die geen 'nee' accepteren, gillende kleuters: als ouders maar beter/strenger opvoeden, zou er geen vuiltje meer aan de lucht zijn.

Volgens Hoekstra moeten ouders het gekrijs van hun kind direct staken, desnoods met een corrigerende tik. Het kind moet volgens Hoekstra 'alleen doen wat er van hem gevraagd wordt'.

Om zijn argumenten kracht bij te zetten, maakt Hoekstra gebruik van een drogreden: als je je kind niet direct en zonder omhaal de mond snoert, desnoods met harde hand, ben je een anti-autoritaire hippie die alles maar goed vindt. Dit is een valse tegenstelling en een stropop bovendien. Tussen alles maar goed vinden en autoritair goed gedrag afdwingen, ligt nog een hele wereld die Hoekstra voor het gemak negeert.

Hoekstra lijkt een typische behaviorist met slechts oog voor het zichtbare gedrag. Gretig uit de Skinnerbox graaien, maakt hem nog geen expert op het gebied van de opvoedkunde. B.F. Skinner was de aartsvader van het behaviorisme, de gedragsmatige aanpak waarbij door middel van conditioneren gedrag gemanipuleerd kan worden. Skinner voerde zijn experimenten uit op ratten en niet op kinderen, en dat maakt het alleen maar wranger.

Foto anp

Individualistische samenleving

Juist nieuwe inzichten en recent wetenschappelijk onderzoek op het gebied van straf geven, de time-out of de corrigerende tik, wijzen in tegengestelde richting. Kinderen leren door sensitief en met begrip behandeld te worden en blijken - zoals ik eerder in deze krant heb betoogd - juist zeer weinig te leren van straf en corrigerende tikken die vaak meer schade dan goed doen.

Wanneer we het probleem van 'verwende' kinderen goed willen analyseren, moeten we kijken naar wat het echte pijnpunt is. Geweldserupties in de openbare ruimte of agressie tegen hulpverleners: de vinger wijst al snel naar de ouders. En dat terwijl de oorzaak van die problemen volgens een groeiende groep wetenschappers juist op een totaal ander vlak ligt. In onze maatschappij is samenwerking en medeleven steeds minder vanzelfsprekend. We zijn erg op onszelf gericht, het nastreven van persoonlijk geluk is belangrijk. Kinderen groeien op in kleine kerngezinnen, als individuen, in plaats van deel uit te maken van een bredere sociale groep. En juist dat laatste is een probleem. Sociologen wijzen erop dat kinderen sociaal gedrag juist leren door veel met anderen in aanraking te komen.

Sarah Blaffer Hrdy bijvoorbeeld spreekt in haar boek 'Een kind heeft vele moeders' over het verdwijnen van dat sociale gevoel in de samenleving. Onze voorouders leefden in hechte sociale groepen en opvoeden gebeurde niet alleen door de ouders, maar door de hele stam. Hrdy wijst in haar boek op de gevaren van onze individualistische samenleving. Zij stelt dat empathie en wederzijds begrip langzaam uit onze samenleving zullen verdwijnen wanneer we kinderen niet die sociaal rijke omgeving bieden. Een probleem dat ouders in hun eentje niet kunnen oplossen door strenger op te voeden.

Nu kun je van Hoekstra's aanpak - als je kind niet doet wat je zegt, sla je het desnoods - van alles zeggen, maar met empathie en sociaal leren heeft het weinig van doen. I say 'jump', you say 'how high?' is geen opvoeding; het is dresseren. Kinderen ontwikkelen zich door duidelijke, maar sensitief gestelde grenzen, waarbij er voldoende begrip is voor het kind en de behoefte achter het gedrag. Kinderen hebben daarbij een beetje ruimte nodig om te kunnen oefenen met sociaal gedrag. Op die manier zullen ouders natuurlijk gezag hebben, waarbij het kind op basis van vertrouwen in plaats van angst, kan en wil leren.

Een kind de mond snoeren en afdwingen dat het blind moet gehoorzamen is een archaïsche kijk op kinderen die net zo goed in het verleden thuis hoort, als de door Hoekstra's aangehaalde anti-autoritaire opvoeding.

Gabriëlle Jurriaans is journalist en mede-oprichter van het ouderplatform Kroost.org

Foto anp
Meer over