'Geheimhouding rapport Vonk past universiteit niet'

Het rapport over de handelwijze van de Nijmeegse hoogleraar Roos Vonk zou alsnog openbaar moeten worden gemaakt, betogen zes Nijmeegse studenten.

Hoogleraren in optocht naar de aula van de Radboud Universiteit in Nijmegen voor de opening van het Academisch Jaar, 2011.

De commotie was groot toen duidelijk werd hoeveel en hoe lang de gewezen hoogleraar sociale psychologie Diederik Stapel heeft kunnen frauderen. Op de presentatie van het rapport van de integriteitscommisie onder leiding van Willem Levelt op 31 oktober werd duidelijk dat een aantal belangrijke onderzoeken van de Tilburgse hoogleraar grotendeels was gebaseerd op onjuiste data.

De commissie-Levelt was duidelijk over de omstandigheden waaronder Diederik Stapel zolang onbetrapt zijn gang heeft kunnen gaan. 'De belangrijkste reden is de werkwijze van de heer Stapel en het onbeschaamde gebruik dat hij maakte van zijn prestige, aanzien en macht. Een tweede factor die speelde, was een gebrekkig functioneren van de wetenschappelijke kritiek, de hoeksteen van de wetenschap.'

Met name de manier waarop hij de vergaring van de wetenschappelijke data afschermde voor zijn collega's en het gebrek aan openbaarheid van de onderzoeksmethode achtte de commissie-Levelt onwenselijk. Een van haar belangrijkste aanbevelingen is dan ook dat er meer openheid moet worden betracht in het onderzoek naar wetenschappelijke data en dat data achteraf openbaar toegankelijk moeten zijn.

Vleeseters
Het laatste in de reeks van spraakmakende en frauduleuze onderzoeken die Stapel uitvoerde, was dat naar hufterig gedrag onder vlees­eters. Mensen die aan vlees denken, zouden vaker maatschappelijk ongewenst gedrag vertonen dan personen die geen vlees eten. Een spectaculaire onderzoeksconclusie die een diepgravende en omvangrijke onderbouwing behoeft.

Dit vleesetersproject was een samenwerking van Diederik Stapel met onder anderen de Nijmeegse hoogleraar Roos Vonk. Zij was degene die waarschijnlijk onbewust met foutieve data naar buiten trad, waarna zij in meerdere nieuwsbladen werd aangehaald en in verschillende televisieprogramma's te gast was. De voorlopige resultaten van het onderzoek blijken nu ondeugdelijk.

Reden voor de Radboud Universiteit Nijmegen om een onderzoek in te stellen naar de wetenschappelijke integriteit van professor Vonk. Een zeer prijzenswaardige actie waarmee duidelijk wordt aangetoond dat wetenschappelijke fraude niet wordt geaccepteerd.

Berispt
Vorige week beëindigde de commissie onder leiding van de hoog­leraar politieke filosofie Evert van der Zweerde het onderzoek naar de integriteit van Vonk. Zij heeft zich niet schuldig gemaakt aan fraude, maar is wel door het college van bestuur officieel berispt wegens 'onzorgvuldig professioneel handelen'. In tegenstelling tot de Tilburgse universiteit maakte de Radboud Universiteit het rapport niet openbaar. Dit omdat niet-openbaarmaking de standaardprocedure zou zijn.

Dit specifieke fraudedrama behoeft echter niet het gebruik van standaardprocedures. Dit is een geval dat zijn gelijke in de geschiedenis van de Nederlandse wetenschap niet kent. Het gaat niet om het verkeerd citeren of het opzettelijk achterhouden van verwijzingen, maar om fraude van een totaal andere orde. Er zijn tientallen onderzoeken, beschreven in verschillende toonaangevende bladen, die ineens totaal onwaar blijken te zijn.

In Tilburg is de standaardprocedure eveneens dat een rapport niet wordt gepubliceerd maar daar werd in dit geval van afgeweken. De zaak-Stapel werd immers te groot geacht om onder de mat te schuiven, omdat het van belang is voor tientallen personen en instituten wereldwijd. Bovendien werd openbaarmaking nodig bevonden om het zelfherstellend vermogen van de wetenschap te tonen en om de reputatie van de universiteit te redden.

Ook de eerste conclusies van het vleesetersonderzoek werden in tientallen media gepubliceerd en voor waar aangenomen. Hierdoor hebben niet alleen mevrouw Vonk en de sociale psychologie gezichtsverlies geleden, maar heeft de wetenschap als instituut averij opgelopen. Of, zoals scheidend KNAW-president Robert Dijkgraaf het verwoordde: 'Dit is een zeer uitzonderlijke situatie. Internationaal is er maar een handjevol vergelijkbare gevallen. Dit beschadigt de gehele wetenschappelijke wereld.'

Doofpot
De wetenschappelijke wereld kan zich niet herstellen wanneer rapporten naar de integriteit van degenen die het imago wellicht hebben bedoezeld niet openbaar worden gemaakt. Het is logisch dat een universiteit de naam van haar wetenschappers wil beschermen, maar wanneer dit in strijd komt met de belangen van de wetenschap, moet men altijd voor de laatste kiezen.

Verder is het juist in gevallen waarin men on­wetenschappelijkheid vermoedt van het grootste belang wetenschap­pelijk te werk te gaan en elk verwijt dingen in de doofpot te stoppen voor te zijn. Zo niet, dan neemt de universiteit de laakbare houding van Diederik Stapel aan: 'Ik ben belangrijker dan de wetenschap.'

Wetenschap moet openbaar zijn. De gevolgen van het ontbreken van de nodige transparantie in wetenschappelijk onderzoek zijn de laatste maanden immers zichtbaar geworden. Juist om het vertrouwen van het publiek te herwinnen, is het nu nodig om het integriteitsonderzoek naar Roos Vonk transparant te maken. Dat is ook in haar eigen belang omdat dan voor eens en voor altijd kan worden afgerekend met de air van fraude die op dit moment nog om haar hangt. Blijft het rapport intern, dan is niet alleen het imago van de Radboud Universiteit in het geding, maar ook dat van de wetenschap in haar geheel.

Mark Buck, Wouter Exterkate, Fortuné Elekonawo, Jolene Meijerink, Henk Strikkers en Mart Waterval zijn lid van de Nijmeegse studentenpartij asap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden