Gehaaide manipulatie is binnen ieders handbereik gekomen, zelfs Dotan kan het

De singer-songwriter Dotan Harpenau, artiestennaam Dotan, heeft met behulp van een trollenlegertje op de sociale media jarenlang hard gewerkt aan zijn imago. De trollen - nepaccounts - brachten fijn en soms ontroerend nieuws over Dotan naar buiten, dat Dotan en zijn muziek in een positief daglicht stelde. Zaterdag prikten Mark Misérus en Robert van der Noordaa in de Volkskrant de luchtbel door en maandag sprak Dotan op zijn Facebookpagina zijn spijt uit. Hij had het niet moeten doen. Hij zei erbij dat die woorden nu vermoedelijk met enige twijfel zouden worden ontvangen.

Dat Dotan de kluit heeft belazerd laat me tamelijk koud. Ondanks de activiteiten van de trollen had ik nog nooit van hem gehoord, om de een of andere algoritmische reden bleven de trollen buiten mijn timeline op Facebook. Vermoedelijk wist Mark Zuckerberg haarfijn dat ik een hopeloos geval was, qua Dotan, en dat ik niet was geïnteresseerd in een zielig jongetje met leukemie dat door Dotan een riem onder het hart gestoken kreeg.

Maar dat wil niet zeggen dat Misérus en Van der Noordaa voor niks maandenlang aan het wroeten zijn geweest om het discutabele karakter van Dotans fanbase aan te tonen. Hun verhaal toonde aan hoe ver het, dankzij de sociale media, inmiddels is gevorderd met de democratisering van de manipulatie. Als een liedjeszanger met nepnieuws een verzonnen beeld van zichzelf kan scheppen, kan dat voor talloze anderen ook geen probleem zijn.

Vroeger was manipulatie van de media en het publiek voorbehouden aan geheime diensten en gehaaide pr-bureaus met geld, invloed en toegang tot journalisten. In Flat Earth News beschreef de Engelse journalist Nick Davies een paar jaar geleden hoe de Amerikaanse geheime dienst CIA in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw over een persafdeling beschikte met meer middelen en mensen dan de drie grootste persbureaus ter wereld, AP, UPI en Reuters, samen. Het 'planten' van verhalen moest de superioriteit van het vrije Westen en het communistische gevaar benadrukken. Die praktijken bleven ook in de decennia daarna doorgaan. Grote commerciële partijen, bijvoorbeeld sigarettenfabrikanten, deden hetzelfde met hún waarheden.

Nu is alles anders. De slinkse beïnvloeding van de publieke opinie via de reguliere media is iets uit de oude doos. Sociale media hebben dat gemakkelijker en veel goedkoper gemaakt. De prijs van de waarheid is flink gedaald; gehaaide manipulatie is binnen ieders handbereik gekomen. Zelfs Dotan kan het.

In het groot heet het 'de militarisering van de informatie' door trollenfabrieken in oost en west. Volgens het Pentagon nam de activiteit van Russische trollen na de aanval in Syrië met 'tweeduizend procent' toe. Kennelijk achten ze in Moskou trollen effectiever dan kruisraketten.

In het klein is het de voortdurende manipulatie van uw en mijn werkelijkheid, op steeds meer niveaus. Door die dekselse Dotan dus, maar misschien ook wel door politici en commerciële partijen. Niemand weet op welke schaal het gebeurt en vermoedelijk is het einde voorlopig niet in zicht. Het is goedkoop, het is verleidelijk en het werkt. En het maakt alles en iedereen kwetsbaar - vooral de feiten.

In de Volkskrant-podcast vatte Mark Misérus maandag de situatie als volgt samen: 'Niets is wat het lijkt.' Dat is goed om voor ogen te houden, maar het is ook een tamelijk onrustbarende vaststelling: ze dreigt onze perceptie van de werkelijkheid behoorlijk uit het lood te trekken.

Lees verder: Het trollenleger van popartiest Dotan
Ze zijn opvallend actief op sociale media, de fans van de Nederlandse zanger Dotan. Ze prijzen hem de hemel in, als zanger én als mens. Maar Dotan blijkt zich te bedienen vantrollen, nepaccounts met fictieve namen.

Podcast - Dotan en zijn trollen: hoe onze verslaggevers van de ene verbazing in de andere vielen
In de podcast het Volkskrantgeluid hoor je van de twee verslaggevers die het onderzoek deden hoe het hele verhaal tot stand kwam. Mark Misérus en Robert van der Noordaa vielen van de ene verbazing in de andere.

Dotan erkent aanmaken nepfans: 'Ik was heel naïef, veel te ambitieus en onzeker'
Singer-songwriter Dotan geeft toe dat hij nepfans heeft ingezet om zijn muziek aan te bevelen. Dit doet hij vandaag in een video op Facebook. Hij reageert daarmee op een verhaal in de Volkskrant van afgelopen zaterdag, waarin werd onthuld dat zeker 140 verzonnen accounts in het leven zijn geroepen om Dotans bekendheid te vergroten en zijn muziek te verspreiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.