Opinie ggz

Geestelijke zorg is gebaat bij inspraak van psychiaters

Psychiaters hebben geen zeggenschap over beleid, maar worden wel afgerekend op tekortschietende kwaliteit. Dat moet anders, betoogt psychiater Manon Kleijweg.

Beeld Roos Koole

Recentelijk besteedden de media aandacht aan twee incidenten in de ggz: Janneke (29) overleed in 2013 in een ggz-instelling door een hartspierontsteking, een bijwerking van een door haar behandelaren voorgeschreven medicijn. Orlando (26) pleegde in 2017 zelfmoord terwijl hij was opgenomen op een psychiatrische afdeling. In beide gevallen speelde onderbezetting een rol en vindt de familie dat de instelling tekortschoot.

Veel instellingspsychiaters herkennen bovenstaande situaties: chaotische afdelingen met invalkrachten, teams die non-stop uit financiële overwegingen worden opgeheven, gesplitst en samengevoegd. Daardoor ontbreekt zicht op het functioneren van teamleden en wordt het werk riskant, ineffectief en onaantrekkelijk.

Patiënten wisselen om de paar maanden, soms zelfs weken, van behandelaar, waarbij essentiële informatie, samenwerkingsverbanden en de vertrouwensband, onmisbaar voor het welslagen van een behandeling, verloren gaan. Kwetsbare patiënten verdwijnen uit beeld met soms funeste gevolgen.

Psychiaters die kritisch zijn over beleidskeuzes krijgen van bestuurders geen gehoor of het predikaat ‘lastpak’, terwijl psychiaters door tuchtcolleges verantwoordelijk worden gehouden. Hoe kan het dat in een land met zoveel middelen en de hoogste psychiaterdichtheid ter wereld na Noorwegen en Monaco, de geestelijke zorg zo tekortschiet?

‘Psychiaters worden lastig gevallen met zingevingsproblemen’, is het antwoord van bekende psychiaters als Damiaan Denys en Dirk de Wachter. Het grootste deel van de ggz-patiënten, zo’n 4 procent, wordt echter behandeld door de huisarts, samen met de basispsycholoog. Huisartsen weten als poortwachter het aandeel Nederlanders dat jaarlijks een beroep doet op de specialistische ggz te beperken tot een kleine 3 procent en sturen echt geen vastgelopen Reiki-behandeling naar de psychiater om zelf de zwaarste gevallen te houden.

‘Het komt door de nieuwe kleine ggz-instellingen, die zich richten op de worried well en dure, zware patiëntenzorg overlaten aan grote instellingen’, is een andere verklaring voor het vastlopen van de grote instellingen . Maar ook kleine instellingen worden niet gematst door de huisarts. Bovendien krijgen grote instellingen extra betaald om zorg te leveren aan juist de kwetsbaarste patiënten.

Resteert het gegeven dat de ggz wordt beheerst door slechts een handvol partijen die vooral gedreven worden door financiële motieven en elkaar stevig in de houdgreep houden. Enerzijds enkele enorme ggz-instellingen, die vaak een of twee provincies beslaan, too big to fail maar ook te log om doelmatig in te spelen op de behoeften van de maatschappij. Anderzijds de vier verzekeringsmaatschappijen die 90 procent van de markt in handen hebben, ieder monopolist in eigen regio. Want waarom zouden die iets aan de situatie veranderen?

Psychiaters zien de uitholling van hun vak met lede ogen aan, maar kunnen nergens heen: het is vrijwel ondoenlijk om zorgcontracten af te sluiten buiten de grote instellingen om. Velen kiezen daarom voor de relatieve vrijheid van het zzp-bestaan: als de zorg echt onder de maat zakt, is er nog enige financiële reserve om op te kunnen stappen. Terwijl het gros van de psychiaters de voorkeur geeft aan langdurige behandeling van kwetsbare patiënten in een vast teamverband.

Alle andere medisch specialisten hebben, vastgelegd in hun cao, al jaren zeggenschap in het ziekenhuisbeleid via een medische staf die aan de Raad van Bestuur adviseert. Psychiaters vragen dit voor de nu lopende cao-besprekingen nu ook. Ggz-bestuurders, verenigd in werkgeversorganisatie GGZ Nederland, houden dit af. Inhoudelijke bijsturing is echter essentieel om het tij te keren in de psychiatrie.

Onlangs beloofde minister De Jonge een miljard euro aan de ggz-sector, onder andere om de wachtlijsten te bestrijden. Sympathiek, maar zolang er niets verandert in het huidige krachtenspel en oneigenlijke financiële belangen vóór gaan op die van de kwetsbaarste burgers, is het weggegooid geld.

Manon Kleijweg is psychiater.

Lees hier meer over de fouten binnen de ggz-instelling

Een keten van fouten in ggz-instelling leidde tot de dood van Janneke. 

Door een opeenstapeling van fouten door artsen en verpleegkundigen op de afdeling spoedeisende psychiatrie van de GGZ Eindhoven (GGzE) is in 2013 een 29-jarige vrouw overleden. Maar de zorginstelling zelf kan niet verantwoordelijk worden gehouden voor haar dood, zo heeft de rechtbank in Den Bosch in april geoordeeld.

Volgens de Inspectie Gezondheidszorg zijn er meerdere dodelijke incidenten geweest door personeelstekort ggz-klinieken. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden