Geerten Waling: 'De partij Denk is goed voor de democratie'

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag schrijver Sarah Sluimer, nu is het de beurt aan historicus Geerten Waling.

De voormannen van Denk Kuzu, Azarkan en Öztürk Beeld anp

Het is opvallend stil rondom de politieke partij Denk en haar voormannen Kuzu, Öztürk en Azarkan, die tot de verkiezingen zo slim de media wisten te bespelen. Tijd voor reflectie op het illustere drietal. Ondanks dat het politieke doopceel van deze 'verbinders' wordt getekend door provocatie, confrontatie en intimidatie, is het toch goed dat ze er zijn. Sterker, zonder de drie musketiers van het multiculturalisme was de democratie slechter af geweest.

Kuzu en Öztürk stapten in 2014 met recht en reden uit de PvdA-fractie, waarmee zij al geruime tijd op ramkoers lagen. Zo hadden zij hun ongelovige en progressieve fractiegenoot Keklik Yücel, woordvoerder integratie, inmiddels horendol gemaakt met regelrechte intimidatie. Ook Marokkaans-Nederlandse fractiegenoten Khadija Arib en Ahmed Marcouch kregen de volle laag. Dat deze medemoslims in de PvdA-fractie niet altijd hun kant kozen - en dat Marcouch als opvolger van de moegestreden Yücel op het integratiedossier de 'harde' lijn doorzette - dat was voor Kuzu en de naar verluidt nogal driftige Öztürk regelrecht verraad.

En die arme PvdA, die van de andere kant onder druk werd gezet door regeringspartner VVD, wist zich er totaal geen raad mee. In 2012 waren de heren laag op de kieslijst gezet, wellicht vanuit de strategie dat dit onder de islamitische achterban goed zou vallen, zonder het gevaar dat de heren daadwerkelijk zouden worden verkozen. Daarmee onderschatte de PvdA volkomen hoeveel Turken er woonden in het Roermond van Öztürk. Of hoeveel moslims in de randstad gehoor zouden geven aan de oproep in hun moskeeën om op de Rotterdamse Kuzu te stemmen. Tot overmaat van ramp haalde de PvdA zoveel zetels dat de twee met vlag en wimpel (Kuzu zelfs ruim boven de voorkeursdrempel) de Tweede Kamer in kwamen. En toen was het te laat.

Effectief

Na hun 'zetelroof' in 2014 gingen Kuzu en Öztürk zich met Denk een 'inclusief' en 'divers' imago aanmeten. Hun partij was voor de 'streepjes-Nederlanders', niet alleen voor de conservatief-Turkse achterban die de heren goed kenden uit de koffiehuizen. Weliswaar sloeg Peter R. de Vries een aanbod af en verkeek Sylvana Simons zich op Denks lauwe enthousiasme voor de vrouwen- en homo-emancipatie, maar de Marokkaans-Nederlandse Farid Azarkan hielp effectief om het conservatief-Turkse imago tegen te gaan. Het lukte de partij om drie zetels te halen, waarbij nummer twee Azarkan zijn eigen zetel bijna geheel 'verdiende'. Daarmee heeft Nederland voor het eerst een partij in de Tweede Kamer die expliciet opkomt voor... Ja, voor wie eigenlijk? Zeker niet voor alle 'biculturele' Nederlanders, maar dan toch wel voor de islamitische.

Ondanks steeds terugkerende signalen van intolerantie, cliëntelisme, racisme, homofobie en antisemitisme in de partij en in haar achterban, is het succes van Denk goed nieuws voor de Nederlandse democratie. Ook niet-geïntegreerde of matig 'aangepaste' burgers moeten een stem hebben. Een groot aantal van hen voelde zich jarenlang niet vertegenwoordigd in de politiek of moest zich verlaten op semi-tribale netwerken die waren ontstaan in afdelingen van bepaalde middenpartijen.

Spreekbuis

Denk aan die duizenden Turks-nationalistische Nederlanders die vorige zomer op de Erasmusbrug stonden te juichen om hun leider Erdogan. Denk aan die Marokkaans-nationalistische Nederlanders die vorig jaar het bezoek van 'hun' koning Mohammed VI vierden. Denk aan die vele islamitische Nederlanders die geloven dat de hoofddoek een teken van bevrijding is, dat je een vrouw geen hand mag geven en dat er overal gebedsruimtes moeten zijn. Zijn zij geen politieke burgers?

Ook voor mensen zonder gezellig-democratische, verlicht-progressieve levenshouding - en ja, die zijn er nu eenmaal - moet de representatieve democratie een spreekbuis bieden. En een openlijk aanspreekpunt als houvast voor een inhoudelijk debat. Daarom is Denk een verrijking. Zolang zij tenminste geen concrete plannen ontwikkelt om de democratie af te schaffen, om de rechtsstaat op te schorten - kortom, zolang zij de bejubelde Erdogan niet achternagaat. Al het andere kan de democratie wel aan. Hoe meer mensen haar spel meespelen, hoe sterker zij wordt.

Geerten Waling is historicus, onderzoeker aan de Universiteit Leiden en auteur van o.a. Zetelroof (Nijmegen: Vantilt 2017).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.