Column René Cuperus

Geen zwart-wit-Europa, maar een gezondverstand-Europa

In alle voorspellingen voor 2019 komt steeds terug dat dit wel­eens een spannend jaar voor ­Europa zou kunnen worden. Met de Brexit in maart, de Europese parlementsverkiezingen in mei, de Europese topbanencarrousel in de zomer. En dan is daar nog de afzwaaiende Angela Merkel, de door de gele hesjes van zijn godentroon gestoten president Macron en eurozonetijdbom Italië. Ook wordt er nog een robbertje gevochten over de nieuwe middellangetermijnstrategie en de financiën van de EU. En dat allemaal onder voorzitterschap van Roemenië – een land dat al nauwelijks tegen zichzelf is opgewassen, laat staan tegen de complexiteiten van de hedendaagse Europese Unie.

Sommigen zeggen: dit Europa-jaar wordt ‘erop of eronder’. Bij de Europese verkiezingen zal zich een harde clash voordoen tussen nationaal-populisme en pro-Europees establishment. Maak je borst maar nat voor de Grote Veldslag om Europa. Er zijn er die er alle belang bij hebben om er zo’n zwart-witcampagne voor of tegen Europa van te maken. Zeg een verkiezingsstrijd tussen Orbán/Salvini aan de ene kant en ­Macron/Verhofstadt aan de andere kant. Nationaal-populisten versus antipopulistische globalisten en EU-federalisten. Dat mobiliseert lekker in een verkiezingscampagne – je bent honderd procent voor of tegen Europa –, maar is ook riskant. Het dreigt niet alleen elk nuchter realisme over Europees beleid te ondermijnen, maar vooral het politieke midden waarop het Europees project van oudsher steunt uit elkaar te trekken. Met name de Duitse christen-democratie met een Orbán-vleugel (de Beierse CSU) en een Macron-vleugel (Merkel en haar opvolgster AKK) zou dan in een pijnlijke spreidstand terechtkomen.

Dit splijten van het politieke midden lijkt doelbewust het streven van Matteo Salvini, de populaire populistenleider en vicepremier van Italië. Die stelde onlangs de Europese verkiezingen voor als een ‘referendum tussen het grenzeloze Europa van de elites, de banken, immigratie en de precaire baantjes’ tegenover ‘het Europa van de mensen en de volwaardige arbeid’. Op basis van deze zwart-witpolarisatie probeert Salvini ‘de vrije en soevereine bewegingen’ in een ‘Europese Liga’ bij elkaar te brengen. Daar waar Steve Bannon, de voormalige influisteraar van president Trump, faalde, wil Salvini alsnog een poging doen de nationaal-populistische partijen voor de Europese verkiezingen in mei te verenigen.

Prognoses van experts wijzen overigens niet op al te dramatische verschuivingen. Een heuse populistische stormloop op Europa wordt niet voorspeld. De nationaal-populisten, die de Europese verkiezingen, anders dan veel gevestigde partijen, uiterst serieus nemen als protest­verkiezingen van de eerste orde, zullen zeker meer zetels in het Europees Parlement veroveren, maar verdeeld blijven. Wel zal het Europees Parlement gefragmenteerd raken en niet langer gedomineerd worden door de twee grote partijfamilies van christen-democraten en sociaal-­democraten. Groenen zullen het ook goed gaan doen en een grotere rol opeisen.

De soep zal dus minder heet gegeten worden dan de nieuwjaarsvoorspellingen ons nu voorhouden. Veel blijft hetzelfde in Europa. Doormodderen in de grote Brusselse compromissenfabriek. De fanatici die grote sprongen voorwaarts willen maken met de Europese eenheid, dan wel de fanatici die de fictie van absolute ­nationale soevereiniteit willen najagen: zij komen beiden van een koude kermis thuis. Gelukkig maar.

Het is beter dat de minder luidruchtige meerderheid aan het langste eind trekt. Geen zwart-wit-Europa, maar een gezondverstand-Europa. Dat sluit ook aan bij wat de Europeanen van de EU verwachten. Daar is laatst uitgebreid onderzoek naar gedaan. Op instigatie van president Macron zijn er zogeheten ‘Burgerconsultaties EU’ gehouden. Ook in Nederland. Door het Sociaal en Cultureel Planbureau. De uitkomsten in Frankrijk, Duitsland en ­Nederland komen aardig overeen. Europeanen willen in grote meerderheid een sterkere EU op de grote externe thema’s: migratie, internationale veiligheid en klimaat. Tegelijk wil men geen bemoeienis van de EU met de arrangementen van de ­nationale verzorgingsstaat (zorg, ­sociale zekerheid, pensioenen). Men wil een EU met meer kracht en eenheid naar buiten en minder bemoeizucht naar binnen. Inderdaad: in de nieuwe geopolitieke wildwest­wereld van Xi, Trump en Poetin (‘the Jungle Grows Back’) moet de EU minder eurocratisch navelstaren en meer tegenspel leveren. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.