ColumnRene Cuperus

Geen zwart-wit-Europa, maar een gezondverstand-Europa

Als je bedenkt dat Nederland een van de best georganiseerde landen ter wereld is, en je ziet hier dag in dag uit wat er allemaal fout gaat: hoe erg moet het dan wel niet gesteld zijn in de minder goed georganiseerde landen? Bij ons gaat er vooral heel veel goed. Daar horen we minder spectaculaire verhalen over. Op wat niet goed gaat wordt vaak het vergrootglas gelegd. Soms terecht, soms onterecht. Vaak wordt het negatieve erg uitvergroot, soms wordt juist te weinig stilgestaan bij de diepere betekenis van incidenten.

Neem het geval van die plotsklaps failliete ziekenhuizen. Dat heeft natuurlijk een enorme impact op patiënten en omwonenden. Een ziekenhuis is geen neutrale instelling. Daar wordt geleden, overleden en geboren. Mensen beleven er de belangrijkste ervaringen uit hun leven. En dan hoor je een of andere zorgeconoom doodleuk op tv zeggen dat zo’n ziekenhuis natuurlijk wel rendabel moet zijn of anders vrij makkelijk vervangen kan worden. Tja.

Een vitale samenleving kan veel mislukte politiek en verkeerd beleid verdragen. Dat ligt een stuk ingewikkelder wanneer het gaat om het onderhoud van de elementaire beginselen van onze samenleving, de waarden van de rechtstaat en verzorgingsstaat. Daarvoor moeten politiek en beleidsmakers pal staan. Juist op dat vlak zie je nalatigheid en zorgeloosheid.

De laatste weken gingen twee keer de alarmbellen af. Afgelopen zondag zat de Brabantse commissaris van de koning Wim van de Donk bij Buitenhof. Zijn analyse was niet mals. Nederland is qua georganiseerde drugscriminaliteit het ‘afvoerputje van Europa’. Burgemeesters worden bedreigd, stadhuizen in brand gestoken, de lokale politiek en horeca ondermijnd. Delen van Nederland dreigen een criminele vrijstaat te worden waarin misdaad loont en eerlijkheid en fatsoen het kind van de rekening zijn.

Met taskforces wordt er door bestuurlijk Nederland wel wat tegenspel geboden, maar niet genoeg. Narcostaat Nederland bedreigt Rechtsstaat Nederland. Je zou verwachten dat herstel van onze rechtsgemeenschap een topprioriteit zou zijn, ook in Den Haag, want elementaire spelregels van ons samenleven zijn hier in het geding. Maar zolang topbestuurders als Van de Donk aan de alarmbel hangen in plaats van ons resultaten van verbetering te melden, is dat een veeg teken.

Een soortgelijke aantasting van onze samenlevingsmoraal doet zich voor bij de verzorgingsstaat. Hier was het de uitstekende onderzoeksjournalistiek van Nieuwsuur die aan de alarmbel trok. Tot tweemaal toe wist die zorgwekkende gevallen van uitkeringsfraude boven tafel te krijgen, met het UWV in de dubieuze hoofdrol van ondermijner van het ethos van de verzorgingsstaat.

Nieuwsuur liet zien hoe Poolse arbeidsmigranten op grote schaal blijken te frauderen met werkloosheidsuitkeringen. Ze gebruiken valse handtekeningen, nepsollicitaties en adresfraude om duizenden euro’s aan uitkering te innen, terwijl ze ondertussen in Polen aan het werk zijn of vakantie vieren. Het UWV - meer een uitkeringen uitspugende website dan een degelijke uitkeringsinstantie - vond in al zijn wijsheid deze fraudebestrijding geen urgentie. Hoe politiek naïef en maatschappelijk onverantwoordelijk kun je zijn? Alsof er nooit een Polenmeldpunt van de PVV heeft bestaan. Alsof het draagvlak voor arbeidsmigratie al niet delicaat genoeg is.

Nieuwsuur bracht daarna de uitkeringsfraude met verzwegen tweede huizen in Turkije en Marokko aan het licht. Bij gemeenten en de Sociale Verzekeringsbank bleek deze fraude ook al geen topprioriteit omdat het vaak moeilijk lukt uitkeringsgeld terug te vorderen, en door tegenwerking van de Turkse autoriteiten. En daar laat men het dan bij. Terwijl het hier, nog los van de precieze aantallen, gaat om een wezenlijke kwestie: hoe de Nederlandse verzorgingsstaat duurzaam te verzoenen met de migratiesamenleving?

Dat beleidsmakers en politici (ook minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees maakte een nogal overvallen en geïmproviseerde indruk in dit Nieuwsuur-dossier) zo weinig daadkracht en urgentie tonen bij de bestrijding van dit maatschappij-ontwrichtend gedrag, is uiterst verwijtbaar. Gewelddadige drugscriminaliteit en (buitenlandse) fraude met uitkeringen tasten de samenlevingsmoraal niet druppelsgewijs, maar emmersgewijs aan. Een goed georganiseerde samenleving kan enkel blijven voortbestaan wanneer rechten en plichten in evenwicht zijn en daarop streng doch rechtvaardig wordt toegezien.

René Cuperus is cultuurhistoricus

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden