ColumnErdal Balci

Geen veldslag is belangrijker dan de twijfel in het hoofd van de vrije vrouw

Het schilderij De badende vrouw van Edgar Degas hangt na een lange discussie inmiddels in het Van Gogh Museum. Uit de woorden van directeur Emilie Gordenker is op te maken dat veel wenkbrauwen nog steeds zijn gefronst bij de museumleiding. Want, kan dat wel, een naakt vrouwenlichaam in een museum, in een tijd waarin steeds meer mensen van verschillende culturen in ons land een dergelijke kunstvorm sterk afwijzen? Ik besloot eens te kijken naar die badende vrouw, zag haar en viel bijna van mijn stoel van verbazing. Daar stond ze zich te wassen, Kibadj Hatun, oppermoeder aller Turken.

Op Kibadj Hatun kom ik nog terug. Eerst de uitlatingen van mevrouw de directeur. ‘We zitten midden in de samenleving. Een hele discussie of vrouwelijk naakt wel geschikt is voor alle mensen van alle culturen die binnenkomen, moet je tackelen’, klonk het in superhip Nederlands in het televisieprogramma Buitenhof.

Niet zij, maar ik ben degene die midden in de samenleving staat. In achttien jaar heb ik als correspondent een seculier land naar het islamisme zien transformeren. Ik moet mijn dochter iedere keer troosten als ze boos en bang opbelt met de mededeling dat ze weer eens is lastiggevallen op straat in Utrecht of Den Haag. Ik heb het verhaal over haar Syrische vriendin aangehoord die door een ‘medemoslim’ van de school in Overvecht tot het Centraal Station is achtervolgd. Bij de treinen aangekomen vroeg de griezel haar vermanend waarom ze geen hoofddoek droeg. De lengte van de rokken heb ik bij veel vrouwen in de loop der jaren centimeter voor centimeter langer zien worden.

In de stille oorlog van de islamisten is geen veldslag belangrijker dan de twijfel in het hoofd van de vrije vrouw. Het voornaamste doel is de vrije vrouw zodanig te vermoeien dat ze, om maar af te zijn van de beledigingen, de aanvallen, de kleineringen, haar gedrag en haar kleding aanpast aan de wil van het religieuze patriarchaat. In het voorheen betamelijk seculiere Afghanistan, Iran en Turkije is de contrarevolutie van de islamisten op deze wijze van start gegaan.

In Nederland zijn de troepen ook op de vrouwen losgelaten (uit onderzoek blijkt dat het overgrote deel van de jonge vrouwen in Amsterdam op straat aan intimidaties blootstaat).

Maar de Nederlandse praktijk vertoont dus ook een andere dimensie: niet alleen het onbedekte haar of de zichtbare huid van de vrouw op straat staan ter discussie, maar ook het vrouwelijke bloot in kunstwerken.

Ik kan niet beschrijven hoe blij ik wel niet ben met De badende vrouw in het Van Gogh Museum. Want nogmaals, het is Kibadj Hatun die daar hangt. Kibadj Hatun, leider van de Turkse stad Boekhara van de 7de eeuw, met het rood van de henna in haar haar, brede heupen als het symbool van de geboorte van een miljoen kinderen die de herinnering van haar grote strijd tot op de dag van vandaag in leven hebben gehouden.

Haar stad werd drie keer omsingeld door de Arabische legers die bekering tot hun geloof eisten. De ‘oppermoeder’ van de Turken, die bekend stond om haar goede leiderschap en haar schoonheid, wist dat als ze eenmaal ging buigen voor deze nieuwe religie de meisjes van haar volk meer dan duizend jaar zouden moeten wachten om weer eens de hoogste leider van een stad te worden. Maar belangrijker dan dat, ze wist dat de vijand haar prachtige rug, haar vruchtbare heupen, het rood van haar haren, de schoonheid van haar benen voor altijd aan het oog van de wereld wilden onttrekken. Alle vrouwen die na haar kwamen wilde ze behoeden voor die hel. Telkens koos ze voor de strijd tegen de oppermachtige legers, ze liet zich omringen door haar mannen en schreeuwde zelfs in de meest kansloze momenten van de gevechten dat ze door moesten vechten en niet moesten opgeven.

In het Nederland van nu zag ik de directeur van het Van Gogh Museum niet eens in de buurt komen van de oppermoeder die in de zevende eeuw het toonbeeld van het vrije individu was en schreef gisteravond op: ‘Mama Kibadj Hatun, Je hebt nooit van Aristoteles gehoord. Hij was een wijze man volgens wie een ‘tragedie’ niets anders is dan dat een lid van de elite door omstandigheden in hachelijke situaties terechtkomt en het lot accepteert omdat het nu eenmaal het lot is. Lieve moeder, vandaag heb ik de grootste tragedie in de ogen van een vrouw met een hoge functie op de televisie gezien. We missen jou, mama.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden