OP HET TWEEDE GEZICHTAbiy Ahmed

Geen Nobelprijstragedie kan zich vermoedelijk meten met die van de Ethiopische premier Abiy Ahmed

Olaf Tempelman legt bekende buitenlanders op de sofa. Deze week: in 2019 kreeg de Ethiopische premier Abiy Ahmed de Nobelprijs voor de Vrede, in 2020 balanceert Ethiopië op de rand van een burgeroorlog.

Beeld Javier Muñoz

Wie de Nobelprijs voor de Vrede krijgt, verandert voor de ogen van de wereld van een gewoon mens in een icoon. Probleem van een iconenstatus is dat je die kunt beschamen. Lech Walesa (bekroond in 1983) was amper premier van Polen of hij maakte zijn Nobelprijs al ‘te schande’. Sinds Aung San Suu Kyi (bekroond in 1991) staatsraad van Myanmar is, wordt wereldwijd geroepen dat ze haar Nobelprijs moet inleveren. Kissinger, Arafat, Peres: hun Nobelprijs werd hun nagedragen. Het is een publiek geheim dat Obama niet in vreugde ontstak toen hij, amper president, deze prijs kreeg. Het betekent: zeer hoge verwachtingen.

Geen Nobelprijstragedie kan zich vermoedelijk meten met die van de Ethiopische premier Abiy Ahmed. Deze energieke, afgetrainde politicus uit de Pinkstergemeente – geboren in 1976 in de regio Oromia uit een huwelijk tussen een moslimvader en een christelijke moeder – gaf de laatste twee jaar in koortsachtig tempo gestalte aan zijn idee van een open Ethiopië. Op 10 december 2019 nam hij in Oslo de Nobelprijs voor de Vrede in ontvangst. Elf maanden later balanceert Ethiopië op de rand van een burgeroorlog. Als covid en Trump minder aandacht hadden opgeëist, hadden vele camera’s al ingezoomd op scherven van Abiys portret in de regio Tigray. Voor dit scenario werd vanaf het begin gevreesd: het was onwaarschijnlijk dat Abiy de kopstukken uit Tigray die dertig jaar lang heel Ethiopië bestierden voor zijn nieuwe dageraad zou kunnen enthousiasmeren.

Abiy was nog een kind toen hij zich dertig jaar geleden aansloot bij guerrillastrijders uit de noordelijke regio’s, uit Tigray en Eritrea (toen nog deel van Ethiopië). Die strijders maakten een einde aan een der wreedste marxistische dictaturen van Afrika (verantwoordelijk voor de hongersnood van 1984). Daarna werd Eritrea onafhankelijk, daarna raakten de Tigrinya en Eritreeërs onderling slaags. Eritrea werd al snel opnieuw dictatoriaal bestuurd.

Ethiopië werd onder de Tigrinya, oftewel ‘de noordelingen’, iets als een democratuur. Die noordelingen vestigden een de facto etnisch minderheidsregime, ze vormden 6 procent van de bevolking maar bekleedden alle sleutelposities. Grote etnische groepen als de Oromo en de Amhara waren veroordeeld tot de marge. Abiy, zelf Oromo, was uitzonderlijk: hij had aan zijn militaire jaren een perfecte beheersing van het Tigrinya overgehouden. Die talenknobbel was cruciaal voor zijn carrière in het regime en zijn aantreden als premier. Tigrinya-kopstukken redeneerden: hij kan onvrede over ons wegnemen en brengt onze privileges niet in gevaar.

Die kopstukken kregen al snel meer te verduren dan Sovjet-hardliners onder Gorbatsjov. In een tijdsbestek van maanden opende Abiy de poorten van gevangenissen vol politiek gedetineerden, ontving tegenstanders die in dodencellen hadden gezeten, hief de censuur op, riep de persvrijheid uit, begon een liberalisering en vredesbesprekingen met Eritrea die resulteerden in het herstel van diplomatieke betrekkingen en zijn bekroning met de Nobelprijs en, o ja, hij verving in een anticorruptieoffensief volop noordelingen op sleutelposities.

Er werd feestgevierd in de straten van Addis Abeba en Gondar, het woord ‘Abiymania’ kwam in omloop, maar de noorderlingen vierden geen feest. Een onmiskenbaar gevolg van de Abiymania was dat noorderlingen zich begonnen terug te trekken in oude bastions in Tigray. De premier sprak van ‘hyena’s bij daglicht’. Volgens hem vielen die hyena’s een Ethiopische legerbasis aan, volgens de mannen van Tigray begon de premier op 4 november zelf met bombarderen, maar in geen van beide lezingen hoort het bij de Nobelprijs voor de Vrede.

Meer Op het tweede gezicht:

De Amerikaanse minister van Justitie William Barr was de afgelopen twintig maanden een steun en toeverlaat van Donald Trump in diens strijd tegen hinderlijke rechters. Deze week maakte Barr bekend dat hij het Amerikaanse OM onderzoek laat doen naar verkiezingsfraude, opdat zijn baas in het Witte Huis kan blijven. In Op het tweede gezicht werd Barr vergeleken met de krokodilwachter die hinderlijke etensresten en parasieten weghaalt tussen de tanden van de nijlkrokodil.

Deze week tekende Armenië onder Russische auspiciën een akkoord met Azerbeidzjan, waarin het land grote stukken grondgebied moet teruggeven die het bijna dertig jaar bezet hield. In Op het tweede gezicht werd uit de doeken gedaan met welk geld de Azerbeidzjaanse dictator Ilham Alijev grote hoeveelheden nieuwe wapens aanschafte. De Armeense premier Nikol Pasjinian lag ook al op de sofa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden