Column Harriët Duurvoort

Geen haar op mijn hoofd dat ik ooit nog mijn haar ontkroes

Waarom viel ik erover dat ze in een leeghoofdig kwekprogramma denigrerende opmerkingen maakten over kroeshaar? Bubbels & Gloss is een inwisselbaar RTL-lijfstijlprogramma voor selfiemeisjes met wimperextensions. Ik ben geen doelgroep; zag het pas nadat de ophef Facebook en de NOS bereikt had.

Misschien omdat ik laatst op mijn tong beet toen een vriendelijke oude dame in het haar van mijn zoontje greep. ‘Mag ik eens voelen? Goh, dat doet zeker wel pijn met kammen. Vind je het zelf mooi?’

Weer was ik niet ad rem genoeg om het gewoon eens terug te doen. Háár in het kapsel te grijpen. ‘Goh, het voelt best glad. Het wordt zeker snel vet?’ Om haar als ze mij dan verbijsterd aankeek sussend bij de arm te pakken: ‘Maar mevrouw, het maakt míj helemaal niet uit hoe u eruit ziet. Al was u groen of blauw.’

Misschien omdat het mij aan dat rotgrapje van een van mijn witte middelbare schoolvriendinnen deed denken. We waren 15, hadden het feminisme ontdekt en waren ontzettend links, dus daarom kwam het extra hard aan. Ik was onzeker over mijn korte afrokapsel, nadat ik mijn haar had moeten knippen omdat het voor het eerst de ontkroezingsdood was gestorven.

‘Waarom dragen Surinaamse vrouwen zo vaak hoofddoekjes?’ Vreemde aanhef vond ik, want hoofddoekjes waren eerder iets voor moslimvrouwen. Surinaams waren de plastic hoofddoekjes voor als het regent, omdat je gepreste haar dan meteen kroest. Maar goed, ik had dus geen idee. Voor het geestige antwoord op de mop aarzelde ze even. Misschien kon het niet. Maar vooruit, de uitsmijter: Wat zou jij doen als je schaamhaar op je hoofd had?

Ik vocht tegen mijn tranen.

Misschien omdat het mij aan Oma deed denken. Als ze mijn haar deed terwijl ik als vijfjarige aan haar voeten zat, kamde ze het vloekend. Pijn dat het deed, alsof ik straf kreeg voor het feit dat ik zulk slecht haar had. Zelf was ze half indiaans en had ze glad haar. Dat ik verschrikkelijk lelijk haar had, was ik hartgrondig met haar eens. Ik werd er op school mee gepest en wilde het liefst lang blond haar tot mijn billen in plaats van mijn kroese vlechtjes met klikklaks.

Oma is al 12 jaar dood, maar ik vraag me af wat ze anno nu van mijn haar gevonden zou hebben. Sinds mijn haar grijst – dat begon al toen ik eind 20 was, ik verf dat uit ijdelheid weg – is het minder kroes en meer golvend, al heb ik mijn hormonale ‘bad hair days’.

Het concept ‘slecht haar’ is bij zwarte mensen minder vrijblijvend dan dat je haar gewoon wat ‘slechter’ zit. Slechter betekent natuurlijk altijd kroezender. Er kleeft een diepgeworteld historisch minderwaardigheidscomplex aan. Treffend zingt India. Arie in haar klassieker I am not my hair: ‘Good hair means curls and waves / Bad hair means you look like a slave.’

Misschien trof de opmerking mij ook zo omdat uit grootschalig Amerikaans onderzoek blijkt dat ontkroezingsproducten helemaal niet zo onschuldig zijn. Ik kreeg mijn eerste ‘relaxer’, ontkroezingspermanent, op mijn dertiende bij de black hair kapper. Het spul brandde dusdanig dat ik het kon uitschreeuwen. Maar het moest nog blijven zitten want anders bleef de kroes erin. Wie mooi wil zijn moet pijn lijden.

Getraumatiseerd als ik was door de martelervaringen bij de black hair kapper, relaxte ik jarenlang mijn haar zelf. Dan kon ik tenminste zelf bepalen wanneer ik de pijn echt niet meer kon harden en de douche erop zetten. Zo maakte ik het ‘handelbaarder’, dacht ik, hoewel ik niet eens meer wist of mijn oorspronkelijke haar onhandelbaar was.

Ik kocht de laatste jaren het kinderproduct. Dat zou minder agressief zijn. Het ziet eruit als smakelijke aardbeienroomkwark en ruikt ook zo. Blije vijfjarige zwarte meisjes met glad haar prijken op de verpakking. Gewoon bij Etos.

Helaas worden relaxers inmiddels gelinkt aan ernstig problematische myomen, die vaak tot baarmoederverwijdering leiden. En het kinderspul wordt in verband gebracht met het feit dat zwarte meisjes steeds jonger menstrueren, vaak al vanaf 9 jaar.

Maar Bubbels & Gloss schoot mij vooral in het verkeerde keelgat omdat men de klok weer terugzette. Want eindelijk wordt puur kroeshaar gewaardeerd. Modellen dragen in Zara- of H&M-reclames gewoon natuurlijk kroeshaar. Het is prachtig, het is funky, gezond.

Geen haar op mijn hoofd dat ik ooit nog mijn haar ontkroes.

Meer over