Column Elma Drayer

Geen canon is in steen gebeiteld, maar laat de politiek zich er niet mee bemoeien

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft historicus James Kennedy gevraagd om de dertien jaar oude Canon van Nederland – ­onder meer gebruikt in het basisonderwijs – te ‘herijken’. Op zichzelf een goed idee. De maker ervan, de commissie-Van Oostrom, beval destijds al aan om de vijftig ‘vensters’ ­regelmatig tegen het licht te houden. Geen canon is per slot in steen gebeiteld en de geschiedwetenschap schrijdt voort.

Maar jammer genoeg was dit niet wat de minister dreef.

Vorig jaar juni liet ze al doorschemeren dat er in de Canon meer aandacht moet komen voor ‘discussies en thema’s die nu spelen’, voor ‘vrouwen en diversiteit’. Nu schrijft ze in haar ‘opdrachtbrief’ aan de kersverse voorzitter: ‘Ik vraag u (...) om evenwichtig aandacht te besteden aan de verhalen en perspectieven van verschillende groepen in de samenleving, en om de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis voldoende aan bod te laten komen.’

Speciaal dat laatste lijkt me een behoorlijk absurd verzoek.

Toen de Canon in oktober 2006 het licht zag, voelden velen zich ­tekortgedaan. De Friezen misten de glorie van de Friezen, de Limburgers klaagden over het gebrek aan Limburgers, bètawetenschappers meenden dat bètawetenschappers te weinig in het zonnetje stonden, rechtzinnige christenen mopperden dat de selectie te vrijzinnig was en ook over het vrouwelijk aandeel klonken er klachten.

Niemand vond dat de Canon ‘de schaduwkanten van de Nederlandse geschiedenis’ onderbelichtte. Dat zou ook een ridicuul verwijt zijn ­geweest. De ‘vensters’ gaven een ­alleszins gewetensvol beeld van het nationale verleden, inclusief de schandvlekken. Dieptepunten als de trans-Atlantische slavenhandel, het lot der Nederlandse Joden, Srebrenica – ze kwamen uitvoerig aan de orde. De commissie-Van Oostrom, kortom, had haar werk voortreffelijk gedaan.

Maar blijkbaar denkt deze minister daar anders over. Blijkbaar meent zij dat Nederland zijn misstappen uit het verleden nog stééds te weinig onder ogen ziet – een mantra die je de afgelopen jaren zo vaak in zo veel toonaarden hoorde dat je inderdaad bijna zou geloven dat hij klopt.

Volgens emeritus hoogleraar Gloria Wekker bijvoorbeeld wordt hier ‘het liefst gezwegen over het slavernijverleden’. De Nederlandse overheid, schreef activiste Mercedes Zandwijken een paar jaar geleden in De Groene Amsterdammer, ‘zwijgt al generaties lang in alle talen over de wrede geschiedenis in de (voormalige) overzeese gebiedsdelen, waaronder slavernij’. Er is nauwelijks een geschiedschrijving, betoogde oud-Kamerlid en historicus Zihni Özdil in zijn pamflet Nederland mijn vaderland, ‘die ook een kritische blik geeft. (...) De nare kanten van onze vaderlandse geschiedenis laten we weg, of verdraaien we dermate dat de scherpe kanten wegvallen.’ Het geschiedenisverhaal belicht alleen de ‘grootse daden’, zei Antoin Deul van het slavernij-instituut NiNsee twee jaar geleden in deze krant, terwijl ook Nederland ‘een moeilijk en problematisch verleden’ heeft.

Die claims zijn niet alleen stuk voor stuk lariekoek – zie de Canon. Uit een vorig jaar gepubliceerde enquête van het Historisch Nieuwsblad bleek ook nog eens dat de ondervraagden zich voor twee vaderlandse feiten het allermeeste schamen: de overzeese slavernij en het koloniale verleden in Indonesië. Die schaamte leidt er bovendien toe dat de overgrote meerderheid het ­Nederlandse aandeel in de trans-­Atlantische slavernijhandel veel ­hoger inschat dan het in werkelijkheid was.

Met het collectieve geheugen zit het dus wel goed – juist en vooral als het gaat om de zwarte bladzijden. Waarom dan toch dat malle verzoek in de opdrachtbrief?

Absurder nog is dat de minister zich aldus bemoeit met zaken waarvan de politiek zich verre zou moeten houden.

Want nu is het een brave D66’er die aandacht wenst voor thema’s die in háár kringen en vogue zijn. Maar wat als er ooit (moge de Heer het verhoeden) een heel ander slag politicus aan het bewind komt? Die, ik noem maar wat, zo’n commissie verzoekt in de Canon de zegeningen van het boreale tijdperk aan bod te laten komen?

Een beetje historicus zou vriendelijk bedanken voor de eer. Zou James Kennedy misschien ook moeten 

Elma Drayer is journalist en neerlandicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden