Opinie Vrouwen in de geschiedenis

Geef vrouwen een volwaardige plaats in de geschiedenis, vermijd klassieke bijrollen

Vrouwen zonder staatkundige rol konden toch grote invloed hebben. Daar ligt een mooie onderwijstaak, meent historicus Alies Pegtel.

Ferdinand de Braekeleer (1792-1883): Beleg van Haarlem. Beeld Teylers Museum, Haarlem

In de reportage ‘Bijzonder vrouwen uit alle tijden’, over het gebrek aan zichtbare vrouwen in de geschiedschrijving, zegt Els Kloek dat de geschiedenis niet bedoeld is ‘als reservoir waaruit je kunt putten om je actiepunten en klaagzangen te voeden’. Kloek, auteur van het naslagwerk 1001 vrouwen, was lid van de commissie die in 2006 de Canon samenstelde. Ze laat weten dat ze in die rol als historicus te werk is gaan, ‘niet per se als voorvechter van de vrouwen’.

Het is jammer dat Kloek meent dat deze rollen niet kunnen samengaan. Als historicus met grote kennis van vrouwengeschiedenis moet zij toch weten dat vrouwen niet zomaar uit de geschiedenis zijn verdwenen. Hun werk is vergeten, genegeerd en werd niet zelden ten onrechte toegeschreven aan mannen. Onlangs bleek bijvoorbeeld dat de echtgenoot van de Amerikaanse schrijfster Susan Sontag furore maakte met een bejubeld boek over Freud, dat zij had geschreven.

Vooroordelen

De afgelopen twintig jaar is veel onderzoek gedaan waaruit blijkt dat mannelijke archeologen en historici vaak de traditionele vooroordelen van hun sekse op het verleden hebben geprojecteerd. Zo maakten ze de rol van vrouwen kleiner dan die in werkelijkheid was. Een voorbeeld: van een hoge officier in een beroemd Vikinggraf uit de 10de eeuw werd blindelings aangenomen dat het een man was. Pas toen een vrouwelijke archeoloog daar in 2017 vraagtekens bij zette en dna-onderzoek liet verrichten op de resten, bleek dat de strijder een vrouw was.

Geschiedenis is mensenwerk en voor meerdere interpretaties vatbaar. Kloek kiest in de Canon voor Willem van Oranje in plaats van voor de strijdende Haarlemse zakenvrouw Kenau: ‘Die was gewoon belangrijker’. Staatkundig zeker, maar waarom zou dat de enige meetlat zijn om te bepalen wat historisch van belang was? Je zou ook kunnen kiezen voor Van Oranjes tweede echtgenote Anna van Saksen, om aan te tonen dat slutshaming een lange nationale historie kent.

Toen Van Saksen overspel pleegde, liet de Vader des Vaderlands, die zelf permanent vreemd ging. zich onmiddellijk van haar scheiden. Van Saksen staat onder 19de- eeuwse historici bekend als een hysterica, maar in haar recente biografie toont Femke Deen dat zij een moedige aanklager was van de dubbele seksuele moraal – nog altijd veel vriendelijker voor mannen dan voor vrouwen.

Hedendaagse scholieren vragen zich niet voor niets af waar de vrouwen zijn in de geschiedenisboeken. Het is raar dat de helft van de wereldbevolking in de boeken vrijwel ontbreekt, met als argument dat vrouwen geen officiële functies mochten vervullen. Maar dat betekent natuurlijk niet dat ze er niet waren, hoogstens dat hun inbreng niet op waarde is geschat, zoals ook historicus Agnes Cremers van F-site in het artikel terecht constateert.

Huisvrouw

Kloek oppert voorzichtig om ‘de Hollandse huisvrouw’ als historisch fenomeen in de Canon op te nemen. Maar focus op de huisvrouw plaatst de vrouw weer in de klassieke bijrol die de man voor haar had uitgedacht.

Hoogste tijd om vrouwen een volwaardige plaats in de geschiedenis te geven. De verkrachting van Lucretia in de Romeinse oudheid, de beschimping van keizerin Livia, de voorlopers van #MeToo, de vrouwelijke zwijgplicht: modern onderzoek biedt tal van inzichten in de reden waarom vrouwen in de geschiedenis vaak onzichtbaar zijn gebleven. Er is kortom werk aan de winkel voor de Canon-commissie die naar ik aanneem, de gedateerde 19de-eeuwse mannelijke blik achter zich wil laten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden