Geef rechtspraak eigen begroting

Maak de rechtspraak financieel onafhankelijk van het ministerie van Justitie & Veiligheid. 

Een beeld van Vrouwe Justitia, het symbool van rechtvaardigheid.Beeld ANP XTRA

Vandaag is in de Tweede Kamer het debat over een initiatief-wetsvoorstel van M. van Nispen. Het doel van dit voorstel is de begroting van de rechtspraak zelfstandig te maken, waardoor deze niet meer onder de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid valt. Wij menen dat dit een belangrijke kans is om onze rechtsstaat te versterken, een kans die de Kamer niet aan zich voorbij mag laten gaan.

Om uit te leggen waarom dit belangrijk is, beschrijven wij eerst de financiering van de rechtspraak. Het uitgangspunt is een bedrag per zaak op basis van objectieve factoren, maar deze prijsafspraken worden al sinds 2010 niet goed nageleefd. De financiering van de rechtspraak is onderdeel geworden van de beleidskeuzes van de minister. Daar komt bovenop dat de rechtspraak ook wordt getroffen door alle bezuinigingen die voor het ministerie gelden.

Omdat de rechtspraak vanaf 2010 te weinig geld krijgt, zijn bij de afdoening van zaken de kwaliteit en snelheid steeds meer onder druk komen te staan. Door voortdurende financiële krapte ligt de nadruk te sterk op efficiency. Met maar 10.000 mensen, onder wie 2.400 rechters, worden jaarlijks bijna 1,7 miljoen zaken afgedaan. De werkdruk is hoog en de geplande tijd voor zaken is vaak te kort.

Zo is 20 minuten voor behandeling van de uithuisplaatsing van een kind geen uitzondering. Is goede controle van bewindvoerders noodzakelijk, maar ontbreekt de tijd. En is ook een half uur zittingstijd voor een ernstige mishandeling, waarbij ook aandacht nodig is voor het slachtoffer, echt te weinig. Vanwege een structureel gebrek aan mensen en tijd komen, hoe hard iedereen ook werkt, zaken vaak onaanvaardbaar laat op zitting. Bij strafzaken is het effect van bestraffing dan grotendeels weg. Bij civiele zaken moeten mensen eerst op de zitting wachten en daarna vaak nóg een keer lang wachten op de beslissing, omdat er te veel zaken op de plank liggen. Burgers en bedrijven verkeren veel te lang in onzekerheid, met alle persoonlijke en economische gevolgen daarvan.

In een door ons gehouden enquête hebben veel rechters hun zorgen hierover gedeeld. De Professionele Standaarden die intussen zijn geïntroduceerd, kunnen tegenwicht bieden tegen de overheersende nadruk op efficiency. Helaas is om financiële redenen in meerdere gerechten besloten dat deze standaarden op dit moment niet verder kunnen worden ingevoerd, of alleen kosteloos. Dit is zorgwekkend omdat wij zo onvoldoende kunnen leveren wat de maatschappij nodig heeft.

Dit brengt ons op het fundamentele punt. De rechtspraak is in de trias politica de derde staatsmacht, maar is financieel gereduceerd tot een afdeling van het ministerie. Feitelijk beheerst de uitvoerende macht het budget van de rechtsprekende macht. Dit terwijl colleges als de Staten-Generaal, Raad van State, Algemene Rekenkamer en Nationale ombudsman alle een niet-departementale begroting kennen. Per saldo heeft de rechtspraak als enige pijler van de trias politica geen eigen begroting. Dit is principieel onjuist. De financiering van de rechtspraak moet onafhankelijk en onpartijdig zijn.

Het initiatief-wetsvoorstel gaat over de fundamentele vraag wie bepaalt wat rechtspraak mag kosten. Als in het parlement wordt beslist dat er niet meer geld kan worden besteed aan de rechtspraak, dan vinden wij dat onwenselijk. Maar dan is die beslissing transparant en wordt deze genomen waar zij thuishoort. Een aparte begroting voor de rechtspraak is op zijn plaats.

Wij doen een beroep op de leden van de Tweede Kamer om het wetsvoorstel te steunen. Een stem voor dit wetsvoorstel is een stem voor een sterkere rechtsstaat. 

R.M. Berendsen, A.R. Creutzberg, A. van Holten, S.M. van Lieshout, H. Phaff, J.A. Schuman, M.J. Slootweg, H.M.M. Steenberghe en G.V.M. Veldhoen zijn als rechter of raadsheer werkzaam en hebben zich verenigd in de groep Tegenlicht. Zij schrijven dit opiniestuk op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden