Opinie

Geef nog meer informatie over vaccinaties en accepteer dat niet iedereen hetzelfde denkt

Laten we niet polariseren, maar nóg beter voorlichten. Want onjuiste informatie en angst lijken nog steeds een rol te spelen bij de afwijzing van vaccinatie.

Femke Atsma
Leuzen op de brug bij Beneden-Leeuwen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Leuzen op de brug bij Beneden-Leeuwen.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het is 1796 als de 8-jarige James Phipps de eerste persoon is die een vaccin krijgt, het pokkenvaccin. De Britse arts, Edward Jenner, constateert dat melkmeisjes die veelvuldig in aanraking komen met koeien en koepokken niet ziek worden tijdens een pokkenepidemie bij mensen. Jenner test zijn hypothese op James door hem te infecteren met het mildere koepokken-virus. De jongen krijgt slechts lichte klachten en blijkt daarna ongevoelig te zijn voor de ernstige mensenpokkenvariant. De ontdekking van het vaccin is een feit en geldt als een van de grootste medische doorbraken in de geschiedenis. Het woord vaccin komt voort uit deze ontdekking en is afgeleid van vacca (koe) of vaccinia (koepokken).

Veel vaccins zijn sindsdien ontwikkeld en de kennis op dit vlak is de afgelopen decennia enorm toegenomen. We zijn in staat gevaarlijke infectieziekten onder controle te houden en de sterfte hieraan te minimaliseren.

Zo ook het coronavaccin. Het wordt beschouwd als dé oplossing uit de huidige crisis doordat het de kans op ernstige covid-19 en ziekenhuisopnames aanzienlijk vermindert. Ook ik ben een groot voorstander en zou het liefst zien dat iedereen wordt gevaccineerd, omdat ik denk dat we hiermee onze vrijheid kunnen terugwinnen en de zorg aanzienlijk kunnen ontlasten.

Regionale verschillen

Toch zijn er burgers die het coronavaccin afwijzen en bestaan er regionale verschillen in de vaccinatiegraad. Dit geeft onrust in de samenleving en polarisatie tussen gevaccineerden en ongevaccineerden ligt op de loer. De column van Max Pam (Woensdag, 27/10) is hiervan een treffend voorbeeld en weinig verbindend in het publieke debat.

Ik pleit ervoor deze verschillen meer te duiden in termen van gewenste en ongewenste variatie. Volgens onderzoeker John Wennberg is variatie in de medische zorg acceptabel als deze wordt verklaard door verschillen in patiëntkenmerken of -voorkeuren. Cruciaal is de aanname dat patiënten volledig zijn geïnformeerd en een weloverwogen keuze voor een bepaalde medische ingreep kunnen maken.

Dit betekent dat als burgers goed geïnformeerd zijn over coronavaccins, op basis van objectieve en juiste feiten, en in staat zijn een geïnformeerde keuze te maken, variatie niet per se verkeerd is. We zullen in dat geval verschillen in individuele keuzes simpelweg moeten accepteren. De variatie is ongewenst als burgers niet goed geïnformeerd zijn en factoren zoals wantrouwen en kennisachterstand oorzaak zijn van een lage vaccinatiegraad.

Onderbuikgevoelens

Hier is nog winst te behalen. Onjuiste of beperkte informatie, onderbuikgevoelens en angst lijken nog steeds een rol te spelen in de keuze om van vaccinatie af te zien. Onbekend maakt onbemind. Het is daarom van belang om nog meer in te zetten op het verbeteren van de informatievoorziening en het vergroten van vertrouwen.

En als goed geïnformeerde burgers, om wat voor reden dan ook, ervoor kiezen om zich niet te laten vaccineren, zullen we hiermee moeten dealen. Vanzelfsprekend hebben zij een eigen verantwoordelijkheid door zich te laten testen en bij te dragen aan het indammen van het virus. Maar laten we wegblijven bij uitsluiting van ongevaccineerden door alleen aan hen beperkende maatregelen op te leggen.

Femke Atsma is epidemioloog en methodoloog aan het Radboudumc te Nijmegen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden