Opinie Debatcultuur

Geef meer serieuze aandacht aan de roeptoeters in onze samenleving

In de versnipperde media moet de roeptoeter niet verguisd worden, zijn boodschap moet gehoord.

Geert Wilders tijdens een persconferentie in Praag, april 2019. Beeld EPA

Tineke Bennema deed in deze krant op 30 april een oproep aan de media om minder ruimte te geven aan politieke ‘roeptoeters’. ‘Het is communis opinio geworden dat in het publieke debat elke stem het recht heeft gehoord te worden’, zo schrijft zij en zet daar vervolgens stevige vraagtekens bij. Ik zou juist meer serieuze aandacht willen vragen voor de roeptoeters van onze samenleving.

Op de eerste plaats is de essentie van democratie dat iedere stem gehoord wordt. En ik zou daaraan willen toevoegen dat voor een gezond maatschappelijk debat er juist extra interesse en aandacht zou moeten zijn voor die standpunten die het meest afwijken van datgene dat op dat moment de heersende mening is. Diegenen die scherpe kritiek hebben op wat de overgrote meerderheid vindt, helpen ons om steeds kritisch te blijven kijken naar datgene dat wij vanzelfsprekend vinden. Laat vooral regelmatig een Thierry Baudet opstaan die krachtig schopt tegen de breed gedeelde opvatting dat wij een verstrekkend klimaatbeleid moeten voeren.

Het is bijna onvermijdelijk dat je anno 2019 je standpunt moet ‘roeptoeteren’ om gehoord te worden. Het medialandschap is zo versnipperd en kortademig dat een genuanceerd lang verhaal moeilijk wordt opgepikt door het grote publiek. De tijd dat je als politicus met een genuanceerde boodschap via een persbericht en het achtuurjournaal het hele land bereikte, is al lang voorbij. Om aandacht voor je politieke boodschap te krijgen, moet je anno 2019 toch vooral verrassen. En dat is dan ook precies wat politici van vrijwel alle partijen doen. Bijna dagelijks worden wij gefêteerd op spannende proefballonnen, stevige moties en enorme verontwaardiging uit politiek Den Haag.

Maar het zijn de populistische ­partijen die hier over het algemeen in uitblinken. Het begon met Pim Fortuyn (afschaffen Artikel 1) en via Geert Wilders (minder, minder) zijn we inmiddels bij Thierry Baudet aangeland met zijn boreale samenleving. Een choquerende uitspraak als aandachtstrekker en uitvergroting van een politieke boodschap. En al bijna twintig jaar is de reactie van de ‘gevestigde orde’ hetzelfde. De choquerende quote wordt gebruikt om de populist in de verdachtenbank te plaatsen in plaats van dat serieus wordt ingegaan op de achterliggende boodschap die heel veel mensen kennelijk aanspreekt.

Verdomhoek

De vergelijkingen met nazi-Duitsland zijn bij de uitspraken van Fortuyn, Wilders en Baudet steevast binnen 24 uur gemaakt. En impliciet worden daarmee alle mensen die zich aangetrokken voelen tot de boodschap van de populistische partij in de verdomhoek gezet. En laat dat nu precies de plek zijn waar ze volgens zichzelf maatschappelijk gezien al lange tijd staan. Sterker nog: het is vaak de reden waarom ze zich aangetrokken voelen tot partijen als de LPF, de PVV en FvD. Omdat ze het gevoel hebben niet serieus genomen te worden. En het zijn de populisten in Den Haag die tenminste af en toe eens ­expliciet en zonder nuance precies benoemen wat zij dagelijks voelen. Op een manier zoals je dat thuis, in de sportkantine of in de kroeg zelf ook regelmatig doet. Stevig qua formulering en zonder nuance. Om de aandacht van je vrienden te trekken om daarna je punt te maken. Daar is niets mis mee.

In de gordijnen

Een voorbeeld is het klimaatdebat van de afgelopen maanden. Baudet start ieder gesprek met de boodschap dat klimaatverandering dankzij menselijk handelen een verzinsel is dat nergens op gestoeld is. Een doelbewuste tactiek om gegarandeerd iedereen in de gordijnen te jagen en alle aandacht naar zich toe te trekken. Maar daarna komt hij steevast met zijn echte boodschap. Waarom zouden de Nederlanders financieel moeten bloeden voor iets dat weinig tot geen effect heeft (0,000007 procent) terwijl de rest van de wereld doorgaat met vervuilen? Uit onderzoek na de provincialestatenverkiezingen bleek dat dit de belangrijkste boodschap was die hem de grootste partij in de Eerste Kamer maakte. Ook omdat door andere partijen en de media niet serieus op dit punt werd ingegaan. Die bleven hangen bij het keer op keer herhalen dat 95 procent van alle wetenschappers het er over eens zijn dat klimaatverandering komt door menselijk handelen. Ik durf te beweren dat een groot deel van de FvD-achterban het daar wel mee eens is. Maar dat is ook niet hun punt. Het echte punt is hoe wij met dit gegeven omgaan. Daar willen ze een serieuze discussie over starten.

Mark Rutte zei in de hoogtijdagen van de PVV geregeld dat hij niet ging reageren op ieder ‘stuk rood vlees’ dat Wilders de media in slingerde. Dat is de spijker op z’n kop. Stop met het verontwaardigd reageren op bewust gekozen choquerende en insinuerende uitspraken van de Baudets en Wildersen van deze wereld. Ze doen het er om. Maar luister in plaats daarvan met aandacht en interesse naar de achterliggende boodschap en reageer daar op. Baudet doet het goed in de peilingen omdat hij kennelijk een belangrijke zorg van veel mensen weet te benoemen. En dat is echt niet de hang naar een ­boreale samenleving. Neem die zorg serieus en laat de ketelmuziek links liggen. Als je dat consequent doet wordt het vanzelf minder en kunnen we eindelijk gaan debatteren over waar het echt om gaat.

Roderik van Grieken is ­oprichter en directeur van het Nederlands ­Debat Instituut. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden