Opinie

Geef kiezers de macht over wie in Kamer komt

Beëindig zetelroof en wijs Kamerzetels toe op volgorde van de behaalde stemmen binnen de partij.

Johan HouwersBeeld ANP

Vorige week werd de Nederlandse kiezer beroofd. Van een zetel. Althans, zo klonk het. Johan Houwers, uit de Kamer vertrokken omdat hij werd verdacht van hypotheekfraude, kwam - inmiddels schuldig bevonden - terug in de Kamer. Alleen niet bij de VVD, maar als éénmansfractie.

Waarom 'zetelroof'? Omdat hij slechts 3.709 stemmen heeft behaald, zijn zetel daarmee te danken heeft aan de VVD, en de zetel dus toebehoort aan diezelfde VVD.

Maar hij bezet precies evenveel zetels als toen hij nog bij de VVD zat. Waarom vinden we dat eigenlijk niet ondemocratisch? Waarom vinden we het niet ondemocratisch dat onze volksvertegenwoordiging vol zit met vertegenwoordigers op wie nauwelijks iemand gestemd heeft?

Zetelvulling

We vinden het oké omdat die mensen er zitten als zetelvulling, om als één man de stem van hun partij te zijn. Zo gauw ze zich gaan gedragen als volksvertegenwoordigers 'zonder last of ruggespraak' zijn het dissidenten, lastpakken of, als het helemaal misgaat, zetelrovers.

De kiezer heeft te weinig te zeggen over wie hem vertegenwoordigt. Per partij stelt een meestal op duistere wijze tot stand gekomen kandidaatsstellingscommissie een lijst samen. De leden (ook een uitstervende soort) mogen als ze geluk hebben nog wat cosmetische ingrepen doen en daar moet de kiezer het verder mee doen. Met voorkeursstemmen kunnen kiezers iemand tegen de wil van de partij nog de Kamer in krijgen, maar iemand met een hoge plaats eruit stemmen lukt niet.

Bestaan

Als kiezers en partij het oneens zijn over wie de beste volksvertegenwoordigers zijn, zijn het gek genoeg de kiezers die het nakijken hebben. De relatie tussen kiezers en partijen is gekanteld in het nadeel van eerstgenoemden. Oorspronkelijk was een partij nog een middel van kiezers om een (beleids-)doel te bereiken, samen krijg je immers meer voor elkaar. Nu lijken kiezers een middel geworden van partijen om hun doel te bereiken. En te vaak lijkt dat doel simpelweg: bestaan.

Dat kan anders. In plaats van protesteren als iemand 'zonder mandaat' zich gaat gedragen als een gekozen volksvertegenwoordiger (Ferrier en Koppejan, anyone?), zou het normaal moeten zijn dat volksvertegenwoordigers per definitie mandaat hebben, omdat ze zonder de Kamer niet inkomen. Dat het volk zijn eigen vertegenwoordigers kiest, het laatste woord heeft. Bijvoorbeeld zo: wijs zetels toe op volgorde van behaalde stemmen binnen de partij. Hoe meer stemmen je trekt, hoe meer kans op een zetel. Revolutionair concept in een democratie: meeste stemmen gelden. Willen we iemand niet (meer) in de Kamer hebben? Niet op stemmen. Willen we iemand wel in de Kamer hebben? Wel op stemmen.

Als iedereen op de lijst evenveel kans maakt in de Kamer te komen, letten partijen vast heel goed op wie ze zoal op hun lijst zetten. En het niet bijster democratische fenomeen lijstduwer zou zomaar ook eens ten grave gedragen kunnen worden.

debatten

Tv-debatten tussen 150 kandidaten zullen ons (hopelijk) bespaard blijven. Kandidaten moeten echt op zoek naar een eigen achterban. Dat kan regionaal (Zeeland), maar ook op leeftijd (studenten), overtuiging (een christelijker CDA), beroep (zzp'er) of sekse (emancipatie).

Daar kan de partij stiekem ook beter van worden: aangezien kandidaten van een partij wel allen het verkiezingsprogramma zullen moeten steunen, is een 'vertaling' naar verschillende doelgroepen en een sterke stimulans voor kandidaten om daarmee de kiezer op te zoeken wellicht niet slecht voor de kiezersgunst.

Te ingewikkeld? Stemmen op de lijsttrekker kan altijd. Maar het niet doen zou ineens betekenis krijgen. De betekenis dat uiteindelijk de kiezer zijn Kamer kiest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden