Opinie

Geef de Staten-Generaal terug aan de burgers

Nederland is een coalitieland. Maar een coalitie is helemaal niet nodig voor een stabiele regering. Het land kan prima zonder.

Het kabinet-Rutte II bijeen in de Treveszaal voor de eerste ministerraad in 2012. Beeld anp
Het kabinet-Rutte II bijeen in de Treveszaal voor de eerste ministerraad in 2012.Beeld anp

Vandaag gaat weer even alle aandacht naar het Binnenhof. Ariejan Korteweg toonde ons zaterdag wat voor een 'verdwaalpaleis' het is geworden. Op 6 oktober nodigen de bewoners ervan ons uit voor hun tweehonderdste verjaardag, maar daarna moeten ze toch echt de knoop doorhakken over een hoognodige verbouwing. Korteweg spreekt van een 'gebouwencomplex van compromissen, behoudzucht en schraperigheid'. Wij vermoeden dat het parlement vooral de behoudzucht zal blijven vieren, terwijl het weinig kost hiermee te breken. Met één heel goedkoop compromis tijdens de volgende formatie is het parlement weer bij de tijd: vorm een regering van burgers.

Burgers staan te springen om mee te doen in onze democratie. Alleen nauwelijks via politieke partijen; er zijn slechts 300.000 partijleden, krap 2,5 procent van de stemgerechtigden. De 'regeringspartijen' blijven leden verliezen en alleen bij de oppositie zie je soms groei. Na elk verkiezingsjaar is er een kleine opleving in partijlidmaatschap, om daarna weer in te zakken. Wat heb je in een partij te zoeken als je geen carrière in de politiek nastreeft? Gewone burgers kiezen voor andere vormen. Op onze sites stromen al jaren spontaan de bijdrages binnen waaruit een enorme betrokkenheid blijkt: miljoenen ondertekeningen onder duizenden petities en honderden opiniestukken die duizenden keren zijn gedeeld. Ook de opkomst bij Tweede Kamerverkiezingen is nog steeds erg hoog. Burgers weten de weg naar het Binnenhof dus heel goed te vinden.

Dwalen rond het Binnenhof

Aan de vooravond van Prinsjesdag kijkt parlementair redacteur Ariejan Korteweg eens goed naar dat merkwaardige Binnenhof. Hij ziet er een perfecte metafoor in voor de Nederlandse politiek. Lees hier zijn artikel terug (+).

Ideologisch dogma

Alleen doen ze hun plas en blijft daarna alles meestal zoals het was. Zoals ook nu weer blijkt uit de #GeenPeil-actie is 'agenda-setting' vanuit de samenleving via de media en via petities erg moeilijk. Er is eigenlijk alleen ruimte tijdens de formatie van een nieuwe coalitie. Daarna sluit het Binnenhof weer de meeste luiken. Een enkele coalitiepartij kan zo via het regeerakkoord vasthouden aan een ideologisch dogma. De rest van de coalitie gaat ermee akkoord om ook in de macht te mogen delen. De oppositie heeft het nakijken; argumenten tellen niet. Dit is steeds moeilijker te verkopen aan het electoraat.

Nederland is nu eenmaal een coalitieland, zal het klinken op 6 oktober. Maar een coalitie is helemaal niet nodig voor een stabiele regering. Het land kan prima zonder. Sterker, een gefragmenteerde volksvertegenwoordiging is een democratisch feest. Iedere burger zoekt immers een volksvertegenwoordiger bij wie hij of zij zich thuis voelt. Alleen volstaat het huidige aanbod niet door de emancipatie van allerlei bevolkingsgroepen, de ontzuiling en de toegenomen geletterdheid. Tegenwoordig is je identiteit een doe-het-zelf-project. Politieke partijen passen daar slecht bij, omdat je je met een politieke partij minder kunt onderscheiden dan met een collage aan kwesties waar je voor of tegen bent. Waarom zou je jezelf onnodig reduceren tot iets waar je zelf nauwelijks controle over hebt?

Zelfs individuele Kamerleden haken af als ze last krijgen van hun eigen opinies die ze niet langer meer kunnen inslikken. Om de partijdiscipline te handhaven zijn ook steeds langere fractievergaderingen nodig. De interessante discussies die in een democratie in alle openheid zouden moeten plaatsvinden blijven daar achter gesloten deuren. Het ergste wat een partij kan overkomen is immers individuele profilering, dat is een zwakte voor het vormen of overeind houden van een coalitie.

Het Binnenhof in de vroege ochtend van Prinsjesdag. Beeld anp
Het Binnenhof in de vroege ochtend van Prinsjesdag.Beeld anp

Revolutionaire signaal

Het 200-jarige feestvarken heeft een alternatief. Het kan een regering samenstellen op basis van vacatures. De 150 Tweede Kamerleden stellen die op en selecteren de beste kandidaten - uit alle burgers. Dit is een antwoord op de voor burgers vreemde gewaarwording dat een politicus als beloning voor partijloyaliteit voor een heel ministerie verantwoordelijk wordt. Bovenal zal het land dan democratischer, en nog steeds stabiel, bestuurd worden.

Ministers zijn alleen niet meer aan partijdogma's en regeerakkoorden gebonden, maar aan wat verstandig en consistent is. Regeringsbeleid moet technisch en juridisch mogelijk zijn, te betalen, en passen binnen internationale verdragen en dergelijke. Tegelijk kunnen we de dialectiek tussen voorzichtig bestuur en populistische volksvertegenwoordiging in alle openheid volgen. We identificeren ons met onze volksvertegenwoordiger en die krijgt weerwoord van de uitvoerder van het beleid. Coalities verdwijnen niet, want ook politieke stromingen en partijen zullen als losse verbanden politici bij elkaar brengen. Ook worden goed functionerende ministers niet vervangen na verkiezingen, zoals nu. Alleen hun opdracht verandert een beetje mee met de andere samenstelling van de volksvertegenwoordiging.

We roepen burgers dan ook op om op kandidaten te stemmen die dit zien zitten. Zie hier de link naar de petitie. De enkeling die hiermee verkozen wordt is het revolutionaire signaal aan de formateur om ook dit alternatief voor regeringsvorming te verkennen. Zelfs binnen de huidige partijen zullen er wel kandidaten te vinden zijn die zich hiermee tijdens de campagne zullen willen profileren. Al was het maar omdat ze dan wel gekozen kunnen worden.

Dit is niet zomaar een opiniestuk of petitie, maar de sleutel naar een democratie waarin de burger er weer toe doet.

Reinder Rustema en Arnold Vonk, initiatiefnemers van Petities.nl en Opiniestukken.nl

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden