column max pam

Geef de paus de gifbeker en hij zal hem als een man in één keer leegdrinken

De nieuwe Max Pam artikel

Zelden heeft een krantenkop zo precies verleden, heden en toekomst weergegeven als die van dinsdag in deze krant: 'Paus verliest snel aan geloofwaardigheid'.

De kop verwijst naar het pontificaat dat tweeduizend jaar bestaat, maar waar steeds minder mensen in geloven. De kop verwijst daarbij zowel naar een persoon als naar een instituut.

Als ik de persoon van de paus voor mij zie, zoals hij sjokt door mijn geliefde Ierland, moet ik denken aan de uitspraak van Harry Mulisch: 'Een waanzinnige die zegt dat hij de paus is, is minder waanzinnig dan de paus'. Deze waarheid dringt nu, zo vlak voor zijn dood, door tot de arme Franciscus. Ben ik werkelijk zo gek dat ik denk de vertegenwoordiger van God op aarde te zijn?

Geef de huidige paus de gifbeker en hij zal hem als een man in één teug opdrinken.

Herinnert u zich nog De Wereld Draait Door, waarin kapelaan Antoine Bodar naar aanleiding van het misbruik in de katholieke kerk een belofte deed? 'Als een gevangenisstraf uitzitten een daad is die helpt, heb ik er niets op tegen dat te doen', zei hij. Maar heeft Antoine ooit zakkies zitten plakken? Niet dat ik weet. De inquisitie heeft hem ook nimmer gezocht in de bossen van Spanje of Italië. Kennelijk hebben Antoines superieuren besloten dat gevangenisstraf toch niet helpt. Dus reken er maar op dat Bodar in alle praatprogramma's komt uitleggen wat boetedoening betekent en wat voor een sukkel deze paus is.

Tussen haakjes: HP/De Tijd heeft gelijk, toen het meldde dat 'het zijn van talkshowgast een vak is'. De Bekende Nederlander heeft zijn (haar) Bekende Nederlanderschap uitgeroepen tot een ambacht. Ik begon mij al af te vragen waarom ik tegenwoordig liever kijk naar Idioten op de weg of naar Een paleis voor een prikkie, waarin het sympathieke duo Frank en Rogier de woningen van arme mensen voor een paar tientjes verbouwt tot een droomhuis. Frank en Rogier verhogen tenminste concreet het geluk van mensen en dat kun je van Antoine en zijn zwartrokken nauwelijks zeggen.

De genoemde krantenkop geeft ook het rasse tempo aan waarmee de fundamenten van een instituut worden ondergraven. Dit zijn de vragen die steeds vaker worden gesteld: Waardoor komt het? Wie is schuldig aan die aftakeling en hoe kunnen wij het tij keren?

Een analyse die bij elk geloof en bij elke ideologie terugkeert, is de volgende. De idee achter het systeem of de institutie geeft een ideale toestand weer. Het probleem zit hem helaas in de mensen die het idee moeten verwezenlijken. Die mensen zijn zwak en falen voortdurend. Zij brengen in diskrediet wat in diepste wezen door zuiverheid, schoonheid of kameraadschap wordt voortgedreven.

Het communisme heeft als een wereldlijke variant van het christendom op die manier zijn gruwelijke macht uitgeoefend. De gedachte dat het communisme intrinsiek in orde is, maar verkeerd wordt uitgevoerd, vind je in Nederland alleen nog bij de schrijver Gustaf Peek en bij het groepje jongeren dat namens de Nieuwe CPN wil meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Deventer.

Maar wat voor ideologieën geldt, geldt voor religies in een heftiger mate. Het goddelijk concept is stralend, maar de erfelijk belaste mens brengt er niets van terecht. Die is vaak al schuldig voordat hij of zij is geboren! Terwijl de meeste mensen er inmiddels van overtuigd zijn dat de communistische idee van binnen al zo verrot is dat de uitvoering ervan nooit tot rechtvaardigheid en tolerantie kan leiden, wordt die stap bij godsdiensten minder snel gezet.

Terwijl telkens weer blijkt dat seksueel misbruik zo vaak bij religies voorkomt, dat je haast wel moet concluderen dat het er gewoon bij hoort. Niet alleen de katholieke kerk gaat gebukt onder het verschijnsel. Bij de protestanten is het voorgekomen, boeddhistische priesters moesten het veld ruimen, vrome rabbijnen zijn er niet vies van, in verschillende moslimlanden is het uithuwelijken van zeer jonge meisjes de gewoonste zaak van de wereld en nog onlangs kwam uit dat Jehova's Getuigen een hele boekhouding hebben opgezet om het misbruik onder hun leden te verdonkeremanen. Kennelijk zit in al die religies toch iets waardoor seksueel misbruik - en andere kwellingen - stilzwijgend wordt gelegitimeerd.

Zeker, het komt - zij het op kleinere schaal - ook voor bij sportclubs, maar in de praktijk is gebleken dat die daar meestal kordaat tegen optreden. Mogelijk zijn zij daartoe in staat, omdat zij niet worden belemmerd door de enorme ballast van de dogma's, van de waarden en normen die de kerken moeten meetorsen en die het tegelijkertijd ook zo moeilijk maken het eigen ongelijk te erkennen.

'Laat de kinderkens tot mij komen', zei Jezus. Maar nu even niet, antwoordt de schuldige mens.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel werd Philip Huff abusievelijk genoemd als schrijver met een voorliefde voor het communisme. Dat moet Gustaf Peek zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.