Opinie

Geef de macht terug aan ambachtsmensen

De bijna-ramp in Alphen aan de Rijn maakt duidelijk dat ambachtsmensen in Nederland op een zijspoor zijn gezet door arrogante academici, betuttelaars en regeltjesbedenkers.

Bouwvakkers in Den Haag tijdens een demonstratie tegen cao- ontduiking en uitbuiting. Beeld anp
Bouwvakkers in Den Haag tijdens een demonstratie tegen cao- ontduiking en uitbuiting.Beeld anp

'Zelfs een vlekkeloze uitvoering van de geplande werkzaamheden had dit niet kunnen voorkomen, de plannen deugden niet', zegt de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) over het ongeluk in Alphen aan de Rijn, waar in augustus vorig jaar twee hijskranen met een brugdeel van pontons afschoven en op de huizen vielen. De bijna-ramp in Alphen legt een enorm maatschappelijk probleem bloot: de totale minachting voor het vakmanschap van de mensen op de werkvloer. De mensen die aan de knoppen zitten, in dit geval de bedienings-handles van de hijskraan.

We zien dat overal in de maatschappij: in de thuiszorg, in de verpleging in ziekenhuizen, in het onderwijs. Nergens mogen vakmensen nog naar eigen inzicht en op eigen verantwoordelijkheid hun vak uitoefenen. Overal zijn ze overruled door papiergeleerden, die woorden als 'budgetplafond' en 'cyclische kwaliteitsverbetering' bedenken om hun overbodigheid weg te moffelen. 'Handen aan het bed' worden de vakmensen in beleidsplannen genoemd. Alsof er geen hoofden aan die handen zitten die zelf na kunnen denken.

Hoe kon die hijsklus in Alphen zo mis gaan in ons overgeorganiseerde land vol ISO-certificaten, hijsbewijzen, veiligheidsinspecteurs, arbowetten, hijsplannen en risicomanagers? Nou, het ging juist daardóór mis. Nederland is een rubberentegelparadijs vol schijnveiligheid geworden, waarin mensen niet meer zelf (mogen) nadenken over hun veiligheid.

Boerenverstand

Stel dat jij en ik gaan varen in een sloepje. Ik sleep zo'n enorme groene eivormige barbecue met me mee. Zo'n groen monster weegt 70 kilo en staat ook nog op pootjes, dus het zwaartepunt ligt wat aan de hoge kant. Ook als we allebei niet heel goed waren in wis- en natuurkunde, snappen we dat het een goed idee is om die barbecue een beetje in het midden van de boot vast te zetten met een spanband of een stuk stevig touw; 'zeevasten' noemen ze dat bij hijskranen die op een ponton moeten werken (in Alphen stonden de kranen los en niet in het midden van de pontons).

Als zo'n hijskraan op een ponton echt iets zwaars moet tillen (en dat moesten ze in Alphen), is net als bij die monsterlijk zware barbecue op pootjes het zwaartepunt van belang: dat moet zo laag mogelijk liggen, zodat zo'n kraan niet zo makkelijk omvalt. Bij de kranen in Alphen was dat niet het geval. Zoals jij en ik met ons boerenverstand kunnen beredeneren dat we wat voorzorgsmaatregelen moeten treffen om ons groene ei over het water te vervoeren, kan een ervaren kraanmachinist dat ook. Daar is geen onderzoek van de OVV voor nodig. Ik weet dat toevallig, want ik groeide op tussen de kraanmachinisten, die op de dag van het ongeluk in Alphen al zeiden wat de OVV nu constateert.

Zijspoor

Maar ambachtsmensen mogen hun kennis, instinct en gezond verstand niet meer gebruiken. Ze zijn op een zijspoor gezet door betuttelaars en regeltjesbedenkers. De tweedeling in Nederland loopt allang niet meer tussen links en rechts of tussen arm en rijk, maar tussen hoog- en laagopgeleid. De hoogopgeleide minderheid (minder dan 30 procent van de bevolking) heeft de macht gegrepen. Laten we om te beginnen de terminologie aanpassen en de misleidende labels 'hoogopgeleid' versus 'laagopgeleid' afschaffen en vervangen door het veel passender 'theoretisch opgeleid' versus 'praktisch opgeleid'. En laten we ambachtsmensen de macht weer teruggeven. Niets is erger dan de arrogantie van academici die zich bemoeien met de manier waarop arbeiders - bestaat dat ouderwetse woord nog? - hun werk moeten doen.

Maar helaas schieten de bedrijven die in Alphen de fout in gingen weer in de kramp van nog meer regels en controle. Er komt meer externe toetsing, het risico- en kwaliteitsbeleid is aangescherpt en er is een extra veiligheidsdeskundige aangetrokken. De oplossing ligt echt aan de andere kant van het spectrum. Controledrang kan vakmanschap nooit vervangen. Geef de macht aan de mensen die iets kunnen, in plaats van aan de mensen die denken iets te kunnen toetsen.

Marianne Zwagerman is columnist en schrijver van het boek Kluitjesvolk, waarin zij een aanval doet op het rubberentegelparadijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden