Opinie

‘Geef artsen de sleutelrol bij het vaccineren, juist zij weten raad met prioritering en keuze voor het juiste vaccin’

Om sneller uit de crisis te komen moeten artsen, direct betrokken bij patiëntenzorg, een sleutelrol krijgen in de uitvoering van het vaccinatieprogramma, schrijven drie internisten.

Een huisarts vaccineert een cliënt met het coronavaccin van AstraZeneca. Beeld ANP
Een huisarts vaccineert een cliënt met het coronavaccin van AstraZeneca.Beeld ANP

Het Nederlandse vaccinatieprogramma tegen covid-19 staat ter discussie. En terecht. Het tempo is traag en wordt nog trager door de recente discussie over de vaccinatiekeuze. Bovendien is de verwarring groot, niet alleen over wie met welk vaccin moet worden gevaccineerd, maar ook wie er aan de beurt is. Er komt een klassieke Nederlandse kramp naar boven: ‘niet voor je beurt’.

Een voorbeeld van deze kramp stond donderdag in deze krant: de GGD van Noord-Limburg had een lofwaardig initiatief om overtollige vaccins via de huisartsen aan te bieden aan kwetsbare patienten, maar werd van hogerhand teruggefloten, onder het mom van een landelijk eenduidig beleid (Ten eerste, 15 april).

Dat de vaccins werken, is duidelijk: in de ziekenhuizen liggen steeds minder ouderen, terwijl zij, zeker een jaar geleden, de grootste groep patiënten vormden. Maar mede door het uitblijven van een effectief vaccinatieprogramma is de Nederlandse zorg opnieuw in crisis. En die crisis is groot. Er zijn niet alleen zorgen om het aantal opgenomen covid-patiënten en het nog steeds dreigende tekort aan ic-bedden, er is ook onrust over de uitgestelde noodzakelijk zorg: een ramp die we de komende maanden in volle omvang zullen ervaren. Om hier sneller uit te komen moeten artsen, direct betrokken bij patiëntenzorg, een sleutelrol krijgen in de uitvoering van het vaccinatieprogramma.

Klinische werkelijkheid

Het vaccinatieprogramma en de definitie van te prioriteren groepen is in handen van het ministerie van Volksgezondheid en de Gezondheidsraad. Hier is een mechanisme in werking dat artsen maar al te goed kennen. Naarmate de klinische werkelijkheid complexer blijkt te zijn dan achter het bureau lijkt, worden richtlijnen steeds gedetailleerder, en worden artsen toenemend verplicht om zich daar aan te houden en vervolgens de verplichte procedure te registreren.

Dit is mede de oorzaak van de hoge administratieve last in de zorg. Alle goede voornemens van de overheid ten spijt, is die last de laatste jaren niet verminderd. De problemen vallen degenen die de beleidscultuur bepalen, de minister incluis, niet op. Het vaccinatieprogramma tegen corona is exemplarisch. Zo is de informatie op de website van het RIVM dermate complex dat ook lezers die thuis zijn in de materie, het spoor bijster raken. Patiënten, artsen, maar met enige regelmaat ook woordvoerders van de GGD die het vaccinatieprogramma uitvoeren, weten vaak niet wat de stand van zaken is. Het RIVM blijkt inmiddels niet meer in staat om een volledig overzicht van de vaccinatiegraad van kwetsbare groepen te geven: ‘Het is te complex en niet meer betrouwbaar genoeg’ (Ten eerste, 14 april).

Een huisarts vaccineert een man tegen het coronavirus. Na de bewoners van verpleeghuizen zijn nu de kwetsbare mensen aan de beurt die niet zelf naar een vaccinatielocatie kunnen komen. Beeld ANP
Een huisarts vaccineert een man tegen het coronavirus. Na de bewoners van verpleeghuizen zijn nu de kwetsbare mensen aan de beurt die niet zelf naar een vaccinatielocatie kunnen komen.Beeld ANP

Onbegrijpelijke chaos

De Nederlandse huisartsenzorg staat in hoog aanzien. Het niveau van onze huisartsen, de praktijkvoering en administratie is goed, betrouwbaar en consistent. Jaarlijks zijn onze huisartsen in staat om het influenza-vaccinatieprogramma met succes uit te voeren: naast de gedefinieerde groepen kennen zij als geen ander de kwetsbare patiënten buiten deze groepen. Dit fijnmazige, individueel gerichte systeem met een hoge dekkingsgraad (‘iedere Nederlander heeft een huisarts’) is een geschikte basis voor het uitvoeren van een vaccinatieprogramma.

Bij de ontwikkeling van het prikprogramma tegen corona werden huisartsen en specialisten niet betrokken. Het argument was dat de technische uitvoering complex was. Die uitvoering lijkt geslaagd: overal in Nederland zijn inmiddels vaccinatiecentra. Maar het systeem van prioritering en het maken van afspraken is verzand in een onbegrijpelijke bureaucratische chaos.

Angst voor controleverlies

Het opvoeren van het tempo van het vaccinatieprogramma en daarmee het snel ophogen van het percentage Nederlanders dat immuun is voor corona, is van vitaal belang om de dreigende crisis in de gezondheidszorg te voorkomen. Niet alleen voor de gezondheidszorg, maar ook voor de grote maatschappelijke crisis waar we in verkeren. De oplossing is niet om door te gaan met het huidige systeem, om dat vervolgens bij angst voor controleverlies weer verder te detailleren.

De oplossing is als volgt: stap af van de vastgelegde volgorde in vaccineren en laat de huisartsen lijsten maken van patiënten in hun praktijk die prioriteit moeten hebben. Wanneer huisartsen twijfelen over het prioriteren van een patiënt, kunnen ze met specialisten overleggen. Andersom geldt dat wanneer specialisten vinden dat patiënten voorrang moeten krijgen, zij dit bij de huisarts kenbaar kunnen maken. Daardoor voorkom je dat sommige oncologische patiënten of longpatiënten die nu niet op de lijsten voorkomen, te lang moeten wachten.

De prioritering en het aandragen van patiënten voor het vaccinatieprogramma en het recht om het juiste vaccin te kiezen, moet per direct in handen komen van de mensen die er raad mee weten: de artsen die verantwoordelijk zijn voor de dagelijkse patiëntenzorg. Haal de bureaucratie er tussenuit. Bied vervolgens iedereen die gevaccineerd wil worden de mogelijkheid een afspraak te maken, geef de mensen zelf de verantwoordelijkheid en neem burgers serieus. Het is nu alsof er geen sense of urgency is, die er wel moet zijn: er is een grote noodzaak tot een snel en effectief vaccinatieprogramma om de dreigende gezondheidscrisis en de verdiepende maatschappelijke crisis, veroorzaakt door het coronavirus, te keren.

Jaap Fogteloo, Frederiek van den Bos en Menno Huisman zijn internist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden