COLUMNFrank Kalshoven

Gebeten hond Hoekstra heeft juist gelijk

Wopke Hoekstra was deze week de gebeten hond. De minister van Financiën had zijn Europese collega’s tegen zich in het harnas gejaagd, door zuinig te reageren op hun plannen om een begrotingsoplossing te vinden voor de economische gevolgen van de c-crisis. Dit oogstte een storm van kritiek, óók van Nederlandse economen.

Had Hoekstra dan ongelijk met zijn kritische houding tegen landen die hun overheidsfinanciën hebben laten versloffen? Nee hoor. Had Hoekstra ongelijk met zijn afwijzing van ‘corona-bonds’ zonder voorwaarden? Neen. Laten we kijken.

Wie het grafiekje bekijkt van de Italiaanse staatsschuld, ziet de afgelopen jaren een constant beeld: in relatie tot het nationaal inkomen bedraagt die schuld zo’n 134 procent. Dat is inderdaad tegen de Brusselse begrotingsregels. Maar los daarvan, het is voor een land met een structureel lage economische groei en een grijze en verder vergrijzende bevolking ook roekeloos hoog.

De Italiaanse regering heeft er de afgelopen jaren geen blijk van gegeven dit probleem te onderkennen. Sterker nog: nog maar twee jaar geleden voerden de Italianen een verbeten strijd met de Europese Commissie om die schuld nog verder te mogen verhogen.

De c-crisis vergroot de problemen in Italië op twee manieren. De teller van de breuk stijgt omdat de Italiaanse overheid geld moet uitgeven aan noodmaatregelen. De noemer van de breuk daalt, omdat de economie krimpt. Het gecombineerde effect hiervan is dat de staatsschuld dit jaar snel kan oplopen, in sommige sommen tot wel 180 procent van het nationaal inkomen.

Gegeven deze feiten is het niet zo gek dat een keurige minister van Financiën (staatsschuldquote 46 procent) tegen zijn Italiaanse collega eerst even zegt (na raadpleging van de Van Dale): Chi è causa del suo mal, pianga se stesso. Oftewel: nou vriend, wie zijn billen brandt moet op de blaren zitten.

Maar vervolgens moet er gewerkt worden. Het probleem met die verder oplopende Italiaanse staatsschuld, is dat de rente op staatsobligaties hierdoor oploopt. Hierdoor stijgt de staatsschuld verder, gaat de rente verder omhoog, et cetera. Dit kennen we nog van Griekenland.

Hier heeft Europa, sinds 2012, een permanent fonds tegen. Landen kunnen, onder voorwaarden, grof geld lenen uit deze Europese pot, het Europees Stabiliteits Mechanisme (ESM). Het eigen vermogen van dit fonds is 80 miljard euro (ingebracht door de eurolanden), en het fonds kan hier bovenop voor 700 miljard geld lenen op de kapitaalmarkt. De truc met deze 700 miljard is dat de eurolanden garant staan voor de terugbetaling; daarom heten ze ‘eurobonds’, ofwel Europese obligaties. Door deze garantie is de rente superlaag.

Een land als Italië kan uit het fonds goedkope leningen krijgen. Zo wordt de spiraal (hogere schuld, hogere rente, hogere schuld) doorbroken. Hieraan zijn uiteraard voorwaarden verbonden, waaronder het opstellen van een geloofwaardig plan om de openbare financiën weer op orde te brengen.

Je zou denken: klaar is Kees. Italië belt het ESM, stelt een keurig plan op, en de ministers van Financiën (die samen het ESM besturen) geven hun fiat. Het ESM geeft eurobonds uit, voor de gelegenheid coronabonds genoemd, en verschaft Italië lucht.

Maar nee, dit wil Italië niet. Italië wil wel geld, maar geen voorwaarden. Italië wil ‘coronabonds’. Punt. Dat heet plots solidariteit. En een weigering op deze manier ‘solidair’ te zijn heet plots asociaal, onbeschoft en onverstandig.

Ik zou denken: als je geen voorwaarden wilt accepteren, had je maar beter begrotingsbeleid moeten voeren.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden