Gastcolumn

Gastcolumn: Waarom media hun podium nog beter moeten benutten om Zwarte Piet te moderniseren

De media moeten hun podium benutten om de modernisering van Piet te versnellen en bloot te leggen waar de weerstand tegen verandering vandaan komt, betoogt gastcolumnist Lonneke van Genugten.

Schoorsteenpiet in een nieuwe outfit, november 2017. Beeld anp

Toen mijn grootmoeder net zo oud was als ik, maakte ze in haar nieuwe bontmantel de blits op straat. Op foto's zie je dat bij verjaardagsfeestjes de sigaretten in een glas op tafel stonden, zodat de gasten die zelf konden pakken. En in het dorpshuis maakten de zwart geschminkte Pieten Pedro en Trabbedoelie radslagen en kwinkslagen, altijd een stap sneller en slimmer dan die goede, maar ook wat stijve Sint. Das war einmal. Bont is moord. Roken is dodelijk en Zwarte Piet is racisme, weten we met de kennis van nu.

Zelfs de Verenigde Naties hebben Nederland al in 2015 verzocht om het uiterlijk van Piet aan te passen, maar zoals bekend vindt onze premier het niet aan de politiek en 'echt iets voor het volk' om dat te bepalen. Het doet denken aan die fijne poldermodelcampagne 'Roken, we lossen het samen wel op', die het Voorlichtingsbureau Sigaretten en Shag begin jaren negentig lanceerde. 'Gewóón roken. Of gewoon niet. We houden 't gezellig.' Uiteindelijk bleek een algeheel horeca-rookverbod het allergezelligst.

Als het een regering aan moreel leiderschap ontbreekt, dan kunnen media een alternatief kompas zijn. Denk aan RTL 4 dat vorig jaar over de hele linie de schoorsteenpiet invoerde. Ik verwachtte voor dit Sinterklaasseizoen een nog grotere klapper, een pact van commerciële, publieke en nieuwe media samen. Er wordt sinds een jaar of drie immers heel veel vergaderd en gebrainstormd over 'diversiteit' en 'inclusiviteit' die moet toenemen vóór en vooral achter de schermen, waar 97 procent van de redacteuren wit is.

Masterclasses

Dat lijkt langzaam wat resultaten op te leveren. Landelijke kranten, waaronder de Volkskrant, en omroepen doen mee aan al weer de tweede editie van het Brede Netwerk, een serie masterclasses waar gevestigde redacties 'talent met een brede blik' ontmoeten. Bij Pauw ging Harper's Bazaar-hoofdredacteur Cécile Narinx in gesprek met journalist Janice Deul, die al jaren volhardend strijdt voor meer zichtbare diversiteit in modebladen (zie haar hashtag #diversityrules).

In oktober is de coalitie 'Beeldvorming in de Media' van NPO, RTL en Vice van start gegaan. Ik las dit jaar boeiende reportages en scherpe opiniestukken van jonge journalisten van kleur over verkiezingen, over moderne kunst en over borstvoeding geven in openbare ruimtes. Want het is een misverstand dat zij automatisch de onderwerpen racisme, slavernij of Afrika in hun portefeuille opnemen, zoals gastcolumnist Kiza Magendane eerder op deze plek betoogde.

De omgang met de obsolete karikatuur Zwarte Piet is dus slechts één graadmeter voor diversiteit en inclusiviteit, maar wel een belangrijke. Het zegt iets over de keuzes die redacties maken, hoe ze vergaderd hebben en wie daarin de koers heeft bepaald. Daarom is het zo jammer als invloedrijke tv-programma's doen of Zwarte Piet een tak is die over de schutting van de buren hangt, waar je afhankelijk van je humeur wel of geen last van hebt.

Rijdende Rechter

Als een ware Rijdende Rechter probeerde Matthijs van Nieuwkerk de tegenstanders van Piet aan tafel in te doen zien dat de formulering 'Zwarte Piet is racisme' toch wel moeilijk te bevatten is. Arjen Lubach sprak zich uit voor verandering omdat een minderheid er last van heeft, maar constateerde vooral dat de zwartepietendiscussie minder gezellig is 'dan een verjaardagsfeestje in Raqqa waar je niemand kent'.

Waarom benutten ze hun podium niet om de modernisering van Piet te versnellen en tegelijkertijd bloot te leggen waar de weerstand tegen verandering vandaan komt, in een bredere maatschappelijke context? En dat gaat verder dan een verontwaardigde voxpop ('Blijf van ons kinderfeest af') van 10 seconden, opgenomen bij een willekeurige Sinterklaasintocht in, jawel, de provincie. Onderzoek het onderbuikgevoel, maar ga ook langs bij scholen waar oudercommissies nieuwe, creatieve invullingen geven aan 'Sint en Piet'.

Op de school van onze oudste zoon is Sint nu kandidaat bij The Voice of Holland, met coole zonnebril en discomijter, en zit Piet in de jury. Soms zie je dan als toeschouwer verandering letterlijk onder je ogen gebeuren. Cécile Narinx reageerde bij Pauw lichtelijk verongelijkt op de kritiek van Janice Deul, maar gooide na afloop de cover om van het nieuwe nummer van Harper's Bazaar en schreef een openhartig artikel 'Anders is ook Mooi' over reflexen in de mode-industrie om voor witte modellen te kiezen.

Enige zelffelicitatie is de mediabranche overigens ook niet vreemd. Het stuk van Narinx is nu genomineerd voor een Mercur Award, de belangrijkste prijs in tijdschriftenland, niet Janice Deul voor haar pionierswerk.

Lonneke van Genugten is voormalig hoofdredacteur van OneWorld, heeft nu een sabbatical en is deze maand gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.