Gastcolumn Vamba Sherif: Moeten Afrikaanse schrijvers wel de taal van de kolonisator gebruiken?

Wanneer komt het moment dat ik ga schrijven in mijn moedertaal het Mandé, vraagt schrijver en gastcolumnist Vamba Sherif zich af.

Professor Wole Soyinka. Beeld Getty Images

Er is een heftig debat gaande op sociale media in Afrika en in de diaspora over de reden waarom de Nigeriaanse film Lionheart door de Amerikaanse Academy, die de Oscars uitreikt, werd geweigerd. De film is Engelstalig, terwijl alleen niet-Engelstalige buitenlandse films in aanmerking komen voor de prijs. Nigeria, de grootste economie van Afrika, heeft qua hoeveelheid jaarlijkse productie de grootste filmindustrie ter wereld.

Het debat over de taal van een Afrikaanse film raakt de kern van een nog groter debat over de nalatenschap van kolonisatie. In welke taal moet de Afrikaan in Afrika en in de diaspora zichzelf uitdrukken? In de taal van de kolonisator of in zijn eigen taal?

In vele van de gekoloniseerde landen gold dat hoe beter je beheersing van Engels, Frans, Nederlands, Portugees of Spaans was, hoe hoger je op de sociale ladder stond. In het begin van de vorige eeuw konden Léopold Sédar Senghor uit Senegal en Aimé Césaire uit Martinique, grote namen in Afrika en in de Caribische-gebieden, hun vaardigheid met de Franse taal gebruiken om francofilie te benadrukken. Ze waren de Évolués – de ontwikkelden – net als hun collega’s in Engeland. Hun collega’s Achebe uit Nigeria en de Nobelprijswinnaar Soyinka werden met Shakespeare vergeleken. 

Zuiver Engels of Frans spreken, was de meetlat waarlangs deze Afrikanen en Caribiërs werden, en nog steeds worden, gelegd. Maar de Europese talen waren niet de moedertalen van deze Afrikanen. Césaire sprak een Caraïbische taal die een mengeling was van Afrikaanse en andere talen: Senghor was opgegroeid met Wolof, Achebe met Igbo, en Soyinka met de Yoruba. Ik ben in mijn land van herkomst Liberia met vijf talen opgegroeid.

Gikuyu

De vraag was en is in hoeverre taal verbonden is met kolonisatie? Lijden Afrikanen die in het Nederlands, Frans, Engels en andere talen schrijven op de ene of andere manier nog onder kolonisatie? De schrijver Ngugi wa Thiong’o uit Kenia denkt van wel. In zijn beroemde essay Decolonizing the Mind, betoogde hij dat zo lang Afrikanen in het Engels, Frans, Portugees of andere talen bleven schrijven, ze nog steeds gekoloniseerden waren. Taal is de effectiefste manier om iemand voor altijd onderdeel te maken van jouw werkelijkheid, van je beschaving. Blijven schrijven in het Engels of Frans, of in het Nederlands, hoe mooi en rijk die talen ook mogen zijn, is een voortzetten van kolonisatie op een andere manier. Zelf koos Ngugi ervoor om in het Gikuyu, zijn moedertaal, te schrijven.

Schrijvers die hem bekritiseerden, en die zijn er legio, onder wie Soyinka en Achebe, stelden dat ze zich beter in het Engels konden uitdrukken dan in het Igbo of Yoruba. 

Ik denk dat de tijd rijp is voor Afrikanen op het continent en elders in de wereld om te gaan nadenken over de rol van taal in hun dagelijks leven. Het proefschrift van de grote schrijver Frank Martinus Arion, The Kiss of a Slave, ging over de grote invloed van Afrikaanse talen op Papiamento. Er zijn ook veel onderzoeken gedaan naar de band tussen de talen in Suriname (zoals Sranantongo), andere Caraïbische talen, en de Afrikaanse talen. Deze talen dragen de geschiedenis en de beschaving van Afrika met zich mee.

Komt er ooit een moment waarop ik mijn pen pak en in mijn moedertaal Mandé of Mandingo ga schrijven? Gaan ooit kinderen, geboren en getogen in dit land, in de taal van hun ouders in Afrika en de Caraïbische gebieden schrijven?

‘Kom bij me terug, mijn taal,’ schreef de Caraïbische dichter en Nobelprijswinnaar Derek Walcott. ‘Kom bij me terug.’

Vamba Sherif is schrijver (o.a van De zwarte Napoleon) en in december gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden