opinie gastcolumn

Gastcolumn Vamba Sherif: De vluchteling heeft maar één behoefte: vertrouwen krijgen

Waarom beseffen we niet dat vluchtelingen zich in de eerste plaats thuis willen voelen, vraagt schrijver Vamba Sherif zich af.

Vluchtelingen wachten op het Griekse eiland Lesbos op vervoer naar de hoofdstad Athene, 29 november 2019. Beeld AFP

Het was Nabokov die ooit schreef dat migratie een zegen of een vloek kon zijn. De schrijver die na de Oktoberrevolutie vluchtte vanuit Rusland naar Amerika en nooit meer terugkeerde naar zijn geboorteland. Voor een vluchteling is thuis maar een herinnering, de bestemming een ongrijpbare werkelijkheid, en de weg daarnaartoe is bezaaid met tegenslagen en gevaren. 

Een van de gevaarlijkste momenten die ik als vluchteling uit Koeweit meemaakte, was toen ik, tijdens de Eerste Golfoorlog, in een vluchtelingkamp midden in de woestijn terechtkwam. Het kamp bevond zich in een niemandsland tussen Irak en Jordanië. De ellende om mij heen, de uitzichtloosheid, de duizenden mensen zonder voorzieningen in de ondraaglijke hitte, deed alle hoop die ik ooit had gekoesterd op een veilig thuis te niet. Kampen zijn geen goede plaats voor vluchtelingen. Ze zijn een soort gevangenis, kooien die geleidelijk aan je menselijkheid afbreken.

Bijna elke dag lezen we over, of zien we, met ongeloof bootvluchtelingen die het wagen om van uit Libië of andere plaatsen in Noord-Afrika of vanuit Turkije, de gevaarlijke tocht te maken naar Europa. We denken dat deze mensen weinig of geen prijs stellen op hun leven. 

Ik ben ooit één van deze mensen geweest. Ik weet wat deze mensen ertoe dwingt om met gevaar voor eigen leven alles in het werk te stellen om een veilige plek te bereiken. Ik ervoer aan den lijve de wanhoop in het vluchtelingenkamp in de woestijn. Geconfronteerd met een werkelijkheid die erger was dan die waarvoor ik was gevlucht – oorlog, moord en verkrachtingen - was ik bereid om alles te doen om te kunnen overleven.

In het kamp kregen we te horen dat we ons gelukkig moest prijzen als we een tent konden bemachtigen. Dat we het hebben overleefd, is een wonder. Mijn droom was om naar Nederland te komen, waar veiligheid heerste en de mensen tolerant waren. Europa zou mij hoeden. Hier zou ik mijn bestaan opbouwen. Maar toen al, begin jaren negentig, was er weerstand tegen de aanwezigheid van vluchtelingen zoals ik, hier in Nederland.

Sporen achtergelaten

Europa is een continent dat overal in de wereld zijn sporen heeft achtergelaten. Geen continent dat zoveel landen en bevolkingsgroepen heeft gekoloniseerd. Nergens vandaan gingen zoveel emigranten naar de uithoeken van de wereld als Europeanen. Europa heeft geen enkele morele grond, of welke grond dan ook, om een fort te bouwen om vluchtelingen te weren. Nederland incluis. De feiten uit de geschiedenis alleen zijn al genoeg reden om onze deuren te openen voor hen die het echt nodig hebben, de vluchtelingen. Ontvang ze met open armen en voer een beleid dat gericht is op het zich thuis kunnen voelen in het nieuwe land.

Het verbaast me nog steeds dat we, ondanks al die jaren en ervaringen met vluchtelingen en goede bedoelingen van de overheid en heel veel betrokken mensen, nog niet beseffen dat de vluchteling maar één behoefte heeft: het gevoel van vertrouwen krijgen.

Vaak zijn de eerste dingen die de vluchteling te horen krijgt de plichten, de beperkingen en de verboden. Dat is niet de juiste manier om het vertrouwen van vluchtelingen te winnen. Vertrouwen ontstaat als we leren naar hen te luisteren: naar hun verhalen, hun ervaringen, hun angsten.

Angst is de grootse vijand van de vluchtelingen. Angst om te falen, angst dat niemand hen gelooft, angst dat de degene die tegenover hun zit een grotere bedreiging kan vormen dan degene van wie ze gevlucht zijn. Angst dat ze hun menselijkheid verliezen. Die fundamentele angst begrijpen en ermee leren omgaan zou ons de miljoenen besparen die we investeren om vluchtelingen te laten integreren. De vluchtelingen moet zich thuis kunnen voelen en zich niet in een gevangenis wanen.

Vamba Sherif is schrijver (o.a van De zwarte Napoleon) en in december gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden