Gastcolumn

Gastcolumn: Nieuwe inburgeringswet schiet doel voorbij

De huidige conceptwet Inburgering werkt vooral voor de ‘kansrijke migrant’, schrijft gastcolumnist Ilias Mahtab. ‘Met name kwetsbare nieuwkomers hebben meer afstand tot de arbeidsmarkt en dreigen voor een lange tijd in de bijstand terecht te komen.’

Een Syrische vluchteling die samen met zijn invalide broer naar Nederland vluchtte in 2015, heeft zich opgewerkt tot volwaardig Nederlander. Een bekroning is zijn huwelijk met een Syrische uit Brielle. Beeld Marcel van den Bergh/de Volkskrant

Impeachment. Het i-woord zorgt in de VS voor veel commotie. In Nederland hebben we ook een i-woord dat de emoties in het land meestal hoog doet oplopen: integratie. Toch hoor je er weinig over nu het ministerie de laatste hand legt aan de nieuwe conceptwet inburgering.

Met de politieke wind in de rug beloofde minister Koolmees drastische veranderingen aan het huidige inburgeringsstelsel. De marktwerking op inburgering is gefaald en dat heeft grote negatieve gevolgen voor de participatie- en integratiekansen van nieuwkomers. Op advies van de Rekenkamer moest het leenstelsel plaats maken voor maatwerk en meedoen.

Kansrijk

Het nieuwe inburgeringsstelsel moet ervoor zorgen dat niemand tussen wal en schip valt en dat alle inburgeringsplichtigen snel en volwaardig meedoen in de Nederlandse maatschappij, liefst via betaald werk. Belangrijkste voorwaarde: regie op inburgering moet weer bij gemeenten komen te liggen.

Goede bedoelingen ten spijt, de huidige conceptwet Inburgering 2021 schiet zijn doel voorbij en werkt vooral voor de kansrijke migrant. Met name kwetsbare nieuwkomers, met gezondheidsproblemen en een taalachterstand, hebben daardoor meer afstand tot de arbeidsmarkt en dreigen voor een lange tijd in de bijstand terecht te komen.

Het is de vraag of de lessen uit het verleden wel getrokken zijn. Sinds de privatisering van de inburgertingstrajecten in 2013 is het slagingspercentage onder inburgeringsplichtigen gehalveerd. Zonder duidelijke regie hebben gemeenten nauwelijks zicht op wat mensen ondernemen om te integreren en kost het gemeenten de grootste moeite om deze mensen aan het werk te krijgen.

Dode mus

Koolmees beloofde beterschap. Met het in de prullenbak mikken van het leenstelsel, het centraal stellen van de participatie van alle nieuwkomers en het voornemen om de regie volledig bij de gemeenten te leggen, kwam de minister goed uit de startblokken.

Maar met het nieuwe wetsvoorstel inburgering maakt Koolmees de gemeenten blij met een dode mus. De gemeenten worden weliswaar verantwoordelijk voor inburgering maar een regierol en financiering ontbreekt.

Er wordt gekozen voor een onduidelijke en onlogische rolverdeling over een groot aantal overheidsinstanties en een sterke sturing vanuit het Rijk. Met één hand op de rug moeten gemeenten als een soort uitvoeringskantoor van het Rijk nieuwe taken op zich nemen. Het speelveld blijft hierdoor vooralsnog complex en dat brengt extra inspanning en kosten met zich mee om het nieuwe stelsel soepel te laten lopen.

Veel gemeenten hebben te maken met nieuwkomers die voor hun participatie en integratie afhankelijk zijn van een goede fysieke en psychische gezondheid. Zonder een transparante en gedegen financiële onderbouwing voor de gemeentelijke uitvoerings- en invoeringskosten is het onduidelijk hoe Koolmees het nieuwe stelsel wil laten landen in een oververhit sociaal domein. Dat onderschrijft ook de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) in het advies op het wetsvoorstel. Terecht wijst de Raad op de actuele discussie rondom de andere decentralisaties binnen het sociaal domein en de nijpende tekorten bij aanpalende domeinen zoals de jeugdzorg en GGZ.

Armoede

Voor de hoger opgeleide en kansrijke nieuwkomer is het nieuwe stelsel een flinke stap in de goede richting. Maar voor een alleenstaande moeder met taalachterstand en gezondheidsproblemen is het een ander verhaal. Zonder begeleiding op maat vanuit de gemeente wordt het lastig om de juiste traject te vinden en om de verhoogde taaltoets te behalen. Grote kans dat ze in de schulden en in armoede terechtkomt. Uiteindelijk wordt de hele samenleving daar de dupe van.

De nieuwe conceptwet Inburgering stoelt op goede bedoelingen maar is een gemiste kans. Het wordt voor de gemeenten bijna onuitvoerbaar om alle nieuwkomers maatwerk te bieden en tegelijkertijd aan te sporen werk te zoeken. Het is wachten op het volgende landelijke rapport en de daarmee gepaard gaande commotie over de hoge bijstandscijfers onder nieuwkomers.

Ilias Mahtab is adviseur sociaal domein en publicist en deze maand gastcolumnist op Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden