Opinie

Gastcolumn: 'Nederland lijkt steeds meer op Southpark-aflevering'

Opinie - Gastcolumn

Op een unieke wijze bekritiseert de animatieserie Southpark zowel de drang naar populisme als de uitwassen van de politieke correctheid, schrijft historicus Niels Graaf.

Over twee dagen is het zover. Dinsdag kiest het machtigste land ter wereld een nieuwe president. Het belooft een drama te worden, vol onrust, onverwachte wendingen en emotie. Toch is er maar een echte gids in deze wonderbaarlijke episode van politieke poëzie: de in Nederland nog steeds ondergewaardeerde animatieserie Southpark. Er blijft dan voor een gelegenheid als deze nog maar één ding over: een oproep. De inhoud kunt u wel raden.

Kijk het nieuwe seizoen.

Deze oproep is gericht aan iedereen, maar vooral aan docenten geschiedenis en maatschappijleer. Het rooster voor volgende week kunt u namelijk het beste verscheuren. Voor uw leerlingen is er namelijk maar een verantwoorde opdracht. Zij moeten Southpark kijken, erover nadenken en, als het even kan, erover schrijven.

Ik zal u kort uitleggen waarom. Op een op het oog wat willekeurige manier staan in deze vijf afleveringen geheimzinnige blauwe bessen centraal. U kent dit soort. Het zijn die bessen met die fris, zoete smaak. Bij de Marqt, een winkel waar alleen mensen komen die geen televisie hebben, betaalt u daarvoor per twintig stuks rond de vijf euro. Maar in een smoothie past een blauwe bes natuurlijk uitstekend.

Dit fruit blijkt echter behalve hipsterverantwoord, ook manipulatief. In het provinciale dorpje Southpark spreken deze bessen de 'verantwoordelijke' consument direct aan. Niet om het te hebben over eetgedrag, maar om herinneringen op te halen aan betere tijden. Dit begint onschuldig met verwijzingen naar Star Wars en Jurassic Park en dat de nieuwe edities het toch echt niet waarmaken. Maar in de loop van de afleveringen ontspoort deze drang naar nostalgie volledig. Zo roepen de blauwe bessen op terug te denken aan een tijd zonder Mexicanen en het huwelijk alleen iets was tussen man en vrouw.

Spiegel voorhouden

De analogie met Trumps campagneslogan 'Make America Great Again' is helder. Zijn opkomst wordt verklaard vanuit de wijdverspreide wens tot een terugkeer naar een geïdealiseerd verleden. Daarmee is Southpark zeker niet op de hand van Clinton. Hillary staat voor hen symbool voor de ongeloofwaardigheid van het politieke systeem.

Dit is overigens niets nieuws. In de afgelopen twintig jaar heeft Southpark bijna elk thema in perspectief geplaatst. De afleveringen vormen daarmee een prachtige bron voor wie het begin van de 21ste eeuw wil begrijpen. Ondanks al het cynisme is het ook zeker geen bittere aanklacht tegen de platvloersheid van het bestaan. Zij muiten tegen het sociale bestel, zeker, maar het is geen hooliganisme. Door het schieten op zowel links als rechts proberen zij slechts een spiegel voorhouden.

Op een ogenschijnlijk simpele manier weten zij daarmee de paradox van het Amerikaanse politieke leven bloot te legen. Nergens tiert verstikkende politieke correctheid zo welig als in de Verenigde Staten, maar ook nergens anders had Trump kunnen opstaan.

Ik hoor u al denken: 'maar ik ben helemaal niet geïnteresseerd in de VS'. Geen probleem.

Nederland lijkt namelijk tegenwoordig op een Southpark-aflevering. Ik denk daarbij direct aan Wilders. Hij verschijnt niet op zijn eigen proces en ondermijnt daarmee de geloofwaardigheid van ons rechtsstelsel. Een goede tweede is de invoering en de commotie rondom de 'afschaffing' van het woord allochtoon. Maar ook het voorstel om te stoppen met het onderscheid tussen 'ij' en 'ei' van opiniemaker Maurice de Hond doet leuk mee.

Een goede illustratie voor deze gedeelde thematiek is een scène waarin de 10-jarige Eric Cartman, een van de vier hoofdrolspelers, in de gymzaal zijn klas toespreekt. Hoewel hij normaal als antichrist van de verstikkende politieke correctheid functioneert, maakt hij dit seizoen een grote draai. Ten koste van alles betoogt hij dat meisjes heel erg grappig zijn. Wie in de klas daar kanttekeningen bij plaatst, wordt gediskwalificeerd.

Op unieke wijze bekritiseren

Het probleem is natuurlijk dat sommige jongens in de klas, hoe gefundeerd of ongefundeerd ook, nog steeds niet kunnen lachen om meisjes. Hoe hard je ook roept: met taal verandert de wereld niet. Die kwestie speelt ook bij het vervangen van het woord allochtoon. Het is misschien een aardig begin, maar dieperliggende problemen worden er niet mee uit de weggeruimd.

Het knappe van Southpark is dat zij dergelijke thema's, door de mal van een animatieserie, veel breder weten te trekken dan de eigen landsgrenzen. Op een unieke wijze bekritiseren zij zowel de drang naar populisme als de uitwassen van de politieke correctheid. Ja, de wereld die Trump en Wilders beloven is een onzinnige. En nee, die wereld heeft ook nooit bestaan. Maar je moet de zorgen wel bespreekbaar en belachelijk kunnen maken. In een variatie op Karel van het Reve: het nieuwe seizoen van Southpark laat zien dat je meningen niet effectief kunt bestrijden door de uiting ervan te verbieden.

Beste leraren, quasinonchalant dringt de animatieserie met dit alles de literatuur binnen. Als Bob Dylan de Nobelprijs al krijgt, verdient Southpark al helemaal een eerbetoon. U weet wat u te doen staat.

Niels Graaf studeerde geschiedenis en rechten en werkt als historicus in Rome. Hij is deze maand gastcolumnist van Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.