Gastcolumn Pieter Barnhoorn

Gastcolumn: Mens, durf te leven (zonder diagnose)!

De vragen en het lijden van mensen met zingevingsproblematiek zijn reëel. Maar dat lijden hoeft niet erkend te worden met een medische of psychologische diagnose, schrijft gastcolumnist Pieter Barnhoorn.

‘Waarom is er zoveel psychische nood? Waarom zijn zovelen vermoeid en belast? Waarom kunnen zovelen niet zonder diagnose verder?’ Beeld ANP

Het is een prachtige tijd voor psychiaters. Vroeger was de psychiater dokter. Maar meer en meer krijgt hij de rol van duider van ‘de toestand in de wereld’. Zo werd in NRC Handelsblad onlangs Damiaan Denys, voorzitter van alle psychiaters, gevraagd wat er toch aan de hand is met de moderne westerse mens. In het stuk werd hij aangekondigd met de woorden; Denys is behalve arts ook denker; hij studeerde filosofie.

Zo weten we meteen hoe de buitenwacht over dokters denkt. Denken wordt niet altijd aangemoedigd in de studie geneeskunde. Ik kan me inderdaad geen college herinneren over de vraag: ‘Wat is er aan de hand met de moderne westerse mens?’ En dat terwijl onze wachtkamers toch vol zitten met moderne westerse mensen. Mensen die volgens Denys te veel van het leven verwachten. We moeten gelukkig zijn. We willen controle over ons leven.

Waarom zoveel nood?

Psychiaters blijken zelf ook controle behoeftig. Denys kreeg in een opiniestuk een stuuringreep van twee andere psychiatrie-boegbeelden, Menno Oosterhoff en Jim van Os. Ze zijn het niet eens over de vraag waartoe de psychiatrie nu eigenlijk is. Alleen voor de 6 à 7 procent echt waanzinnigen? Of ook voor die grote groep (30 procent?, 20 procent?) met psychische klachten die niet, of nog niet waanzinnig zijn. Bij deze psychiater ben je welkom, bij de andere niet. Een prachtige tijd voor psychiaters, maar een minder prachtige tijd voor patiënten met psychische klachten.

Gelukkig is iedereen altijd welkom bij de huisarts. Maar waarom is er zoveel psychische nood? Waarom zijn zovelen vermoeid en belast? Waarom kunnen zovelen niet zonder diagnose verder?

Oscar Wilde zag in het leven twee tragedies. De ene: niet krijgen wat je wil. De andere: het wel krijgen. Welke inspanningen we ons ook getroosten, om wat dan ook te bereiken, het lukt ons toch zelden om, in Wolkers’ woorden; ‘dit leven te aanvaarden, stil en vroom’.

Zingevingsproblematiek

Naast overduidelijke psychiatrie komt er op het spreekuur van de huisarts ook veel zingevingsproblematiek. Is dit alles? Hoe leef ik in balans? Welke aspecten van mijn leven zijn duurzamer dan ikzelf? Mensen met deze klachten zijn geen aanstellers. Hun vragen en hun lijden zijn reëel. Het beroerde van deze tijd is echter dat er maar één manier is om erkenning te krijgen voor dat lijden. Erkenning krijgen en geven we, uitsluitend door dit lijden te bezien door een medisch of psychologisch denkraam. Daarom zijn er nog maar zo weinig mensen zonder een diagnose.

We verwachten onredelijk veel van geneeskunde en psychologie en vertalen daarom alle ongemak in (pseudo)medische termen. Je voelt je niet senang. Dat accepteer je niet, of je omgeving verdraagt het niet. Het moet biologisch of psychologisch ‘verklaard’ worden door een diagnose. Die diagnose geeft vervolgens recht op een aangepast programma. Ik kom niet op je verjaardag; ik ben hoog-sensitief. Sorry voor mijn kind; hij heeft ADHD.’ Ik kan er niet meer taken bij hebben; ik zit tegen een burn-out.’

Hoe kunnen we leren omgaan met moeilijke gevoelens? Hoe kunnen we leren balans te vinden? Hoe kunnen we leren om met elkaar in gesprek te geraken over zingevingsvragen? Want vroeg of laat komt de vraag naar betekenis en zin. Dat is geen biologische vraag. Ook niet wanneer ze wordt vertaald in moeheid of rugpijn. Het is geen psychologische vraag. Ook niet wanneer ze wordt vertaald in concentratieproblemen of overprikkeld zijn. Zingevingsvragen zijn spirituele vragen. Wie die vragen uit de weg gaat, krijgt vanzelf biologische of psychologische klachten. Aandacht voor zingevingsvragen daarentegen, in de spreekkamer, maar ook op school, thuis en op het werk zou nou wel eens minstens zoveel gezondheidswinst kunnen opleveren als een leven lang cholesterol en bloeddruk meten.

Pieter Barnhoorn is huisarts en deze maand gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.