Gastcolumn

Gastcolumn: 'Laten we het kabinet een handje helpen met de mensenrechten'

Het regeerakkoord - en het ongekend lange productieproces ervan - laat duidelijk zien dat dit kabinet alleen succesvol kan zijn als het nauw samenwerkt met anderen, betoogt gastcolumnist Dave Ensberg-Kleijkers.

Zelforganisatie Vluchtelingen op Straat demonstreert in Den Haag tegen het dakloos maken van vluchtelingen zonder papieren, 27 september 2011. Beeld Martijn Beekman

We leven in een hijgerige tijd waarin de ene hype de andere opvolgt. Focus, aandacht en rust zijn zeldzaam in het leven van de moderne mens, en helemaal in dat van politici. Zo is een begrip als 'mensenrechten' ogenschijnlijk uit de mode, niet meer sexy. Zeker niet in de nationale politiek.

Waarom zeg ik dat? Omdat het woord 'mensenrechten' slechts drie keer in het nieuwe regeerakkoord terugkomt. Maar ook omdat mensenrechten als weerspiegeling van de staat van onze beschaving niet te vinden is in de visie van het regeerakkoord. Oorzaak: er is überhaupt geen diepergaande visie op de toekomst van ons land. Het kabinet heeft daarvoor de hulp van burgers nodig.

Voor mij zijn mensenrechten van onmiskenbare waarde voor onze beschaving. En sommige passages in het regeerakkoord lijken te illustreren dat het nieuwe kabinet dat ook vindt. Eén van de mooiste zinnen van het regeerakkoord luidt namelijk: 'In Nederland is iedereen gelijkwaardig en heb je de vrijheid om te houden van wie je wilt en om zichtbaar jezelf te kunnen zijn.' Als Surinaamse Nederlander met een donkere huidskleur, die bovendien zielsveel houdt van zijn roomblanke echtgenote doen deze woorden me oprecht deugd.

Demotiverend

Tegelijkertijd is de realiteit in ons land soms demotiverend. Ik word bijvoorbeeld weleens uitgemaakt voor 'kankerzwarte'. Via Twitter noemen mensen mij 'aap', om daar vervolgens aan toe te voegen dat ik met de bananenboot terug moet naar Afrika. Ik wilde een keer mijn vrouw op haar werk verrassen om samen te lunchen, toen drie jongens onderweg agressief naar mij schreeuwden: 'Wat doet die nigger hier?'. Oftewel, voor mij persoonlijk is het begrip 'mensenrechten' niet zomaar iets ouds of sleets uit de goede oude tijd.

Mensenrechten zijn zowel tijdloos als universeel. In essentie moeten mensenrechten ervoor zorgen dat ieder mens zichzelf mag en kan zijn. Dat iedereen van zijn of haar vrijheid mag genieten, totdat het de vrijheid van de ander belemmert. Dat de overheid noch medeburgers deze mensenrechten aan hun laars mogen lappen, maar dat ze voor iedereen en in dezelfde mate gelden. Een universele erkenning van de gelijkwaardigheid, menswaardigheid en fundamentele vrijheid van ieder individu.

Daarmee horen mensenrechten voor elk zichzelf respecterend kabinet een onmisbaar onderdeel te zijn van een regeerakkoord, als onderdeel van de mens- en maatschappijvisie van waaruit nieuwe beleidsmaatregelen worden opgesomd. Dit nieuwe regeerakkoord is echter een technocratische opsomming van vrij willekeurig samengestelde beleidsmaatregelen. Een uitgebreide, politieke boodschappenlijst, gebaseerd op vier uiteenlopende verkiezingsprogramma's en zorgvuldig in elkaar geflanst door gewiekste onderhandelaars.

Indrukwekkend

Kortom, wie een regeerakkoord verwacht met een waardegedreven visie met oog voor mensenrechten, komt van een koude kermis thuis.
Laat ik voor de verandering eens niet de zure columnist uithangen die gehakt maakt van het nieuwste regeerakkoord dat hij op een doodgewone dinsdag onder ogen krijgt.

Er staat zoveel in het regeerakkoord dat er onmogelijk alleen maar onzin in kan staan. Er zijn maatregelen opgenomen die in het belang (kunnen) zijn van de meest kwetsbare mensen in ons land. Zo zie ik aandacht voor onderwijs en zorg voor ernstig meervoudig beperkte kinderen. Worden mensen in de prostitutie beschermd tegen misstanden als mensenhandel. Wachtlijsten voor mensen met een psychiatrische stoornis worden verkort. Discriminatie op de arbeidsmarkt wordt 'met kracht' aangepakt.

Maar de noodzakelijke samenhang, de gewenste diepgang en het lonkend perspectief ontbreken in dit alles. Bovendien betoogden twee academici onlangs op indrukwekkende wijze in de NRC dat het voorgenomen integratiebeleid van Rutte-III 'in strijd is met onze rechtsstaat'.

Schaduwkabinet

Niet gek dus dat burgerrechtenorganisatie 'Kompass, Mensenrechten dichtbij' pleit voor een schaduwkabinet op het gebied van mensenrechten. 'We vormen een schaduwkabinet van gewone Nederlanders die een nieuwe minister of staatssecretaris kritisch gaan volgen op mensenrechtenbeleid. Ministers doen niets anders dan hun 'collega' minister kritisch volgen en daarover tweeten of facebooken.'

Een leuk en spontaan idee, waarop meteen veel reacties volgden. En begrijpelijk. Want anno 2017 worden mensenrechten ook in Nederland geschonden. Denk aan ongedocumenteerde vluchtelingen die noodgedwongen in inhumane omstandigheden op straat slapen. Of aan etnisch profileren door de politie. De overheid heeft daarnaast nog altijd geregeld lak aan uw en mijn privacy. Maar vergeet ook niet de mensenrechten van de 50-plusser die niet aan de bak komt.

Mark Rutte en zijn collega's kunnen het niet alleen. Het regeerakkoord - en het ongekend lange productieproces ervan - laat duidelijk zien dat dit kabinet alleen succesvol is als ze nauw samenwerkt met anderen, zoals individuele burgers en burgerrechtenorganisaties. Zeker als het om grote vraagstukken als mensenrechten gaat, is het blijkbaar aan Nederlanders zelf om daarvoor te strijden.

En misschien, heel misschien kunnen de heren politici wel iets van u leren als het om een visie op onze bezielde beschaving gaat. Dan pas heb ik écht 'vertrouwen in de toekomst'.

Dave Ensberg-Kleijkers is auteur van 'Bezielde Beschaving' (Uitgeverij Aspekt, 2017) en deze maand gastcolumnist op volkskrant.nl/opinie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.