Opinie Hongarije

Gastcolumn: ‘Hongaarse vrouwen moeten meer baren, maar maatregelen om hen te ontlasten blijven uit’

Waar Nederlandse vrouwen én mannen een inhaalslag maken in de verdeling tussen werk en zorg, gaan in Hongarije nog steeds de vrouwen gebukt onder een dubbele last, schrijft gastcolumnist Erzsó Alföldy.

Vrouwen kijken naar kinderspeelgoed in een supermarkt in een buitenwijk van Boedapest. Foto Reuters

Mijn Nederlandse schoonmoeder vertelde mij ooit dat zij halverwege jaren zestig moest stoppen met werken toen zij zwanger werd. Ik weet nog dat ik van verbazing bijna van mijn stoel viel. Hoe anders dan mijn moeder, haar generatiegenote, die in communistisch Hongarije destijds zes, en later vijf dagen in de week werkte, en nog wel in een technisch beroep. Het klinkt als het toppunt van emancipatie. Maar als alleenstaande moeder had zij weinig keus. En die baan? Die vond zij helemaal niet zo leuk.

Keuzevrijheid

Vrouwen werden onder het communisme geacht buiten de deur te werken. Ook werden zij om ideologische redenen gestimuleerd om een technische studie te volgen en om werkzaam te zijn op terreinendie van oudsher door mannen werden bezet. Vrouwelijke wetenschappers, ingenieurs of buschauffeurs waren in het Oostblok dan ook geen uitzondering. Al bleken vrouwen bij nader inzien minder geschikt voor bepaalde beroepen, zoals tractorbestuurder. De trillingen op zo’n machine bleken namelijk allerlei vruchtbaarheidsproblemen te veroorzaken.

Het gezin was echter niet alleen in christelijk Nederland de hoeksteen van de samenleving.

Vrouwen moesten in Hongarije weliswaar op het werkvlak hun mannetje staan, het huishouden en de kinderen bleven evengoed een ‘vrouwenaangelegenheid’. Zodat, terwijl vrouwen zich op alle vlakken drie slagen in de rondte werkten, mannen zich op hun carrière konden focussen.

Veel Nederlandse vrouwen, zoals mijn schoonmoeder, waren liever blijven werken. Mijn moeder had liever bij haar kinderen thuisgezeten. Echte keuzevrijheid hadden vrouwen aan beide kanten van Europa niet. En een deeltijdbaan volgens het anderhalfverdieners-model, waarmee Nederland ondertussen in Europa op nummer één staat? Heel wat overbelaste vrouwen in Hongarije, vandaag de dag een van de Europese landen met de minste deeltijdbanen, zouden er een moord voor doen.

Demografisch debacle

Terwijl in Nederland vrouwen én mannen bezig zijn met een inhaalslag in de verdeling tussen werk en zorg - al is de recente verlenging van vaderschapsverlof van twee naar vijf dagen op Europees niveau nog steeds een lachertje - zijn het in Hongarije nog steeds de vrouwen die gebukt gaan onder een dubbele last. Geen wonder dat ze zich zich wel drie keer bedenken voordat ze aan kinderen beginnen.

Nog in 1967 werd in Hongarije de zogenaamde GYES ingevoerd, een soort moederschapsverlof voor de duur van drie jaar na de geboorte, dat vrouwen in staat moest stellen fulltime voor hun kind te zorgen. Het ging om een maandelijks bedrag, waarvan je niet echt kon leven, maar waarvan ouders hun kinderen in ieder geval in de meest elementaire levensbehoeften konden voorzien. De bedoeling was om daarmee het geboortecijfer op te krikken.

Een soortgelijk probleem doet zich nu opnieuw voor. Hongarije kampt met krimp. Als gevolg van vergrijzing, maar ook omdat jongeren zich massaal in het buitenland vestigen.

Zo ging onlangs het verhaal van een 22-jarige, bijna afgestudeerde kleuterleidster op Facebook viral. De jonge vrouw, die later de bijnaam ‘Luca met het koffiezetapparaat’ kreeg, verklaarde dat ze van het salaris dat ze in Hongarije zou verdienen, zich nog geen koffiezetapparaat te kunnen veroorloven, laat staan een huis te kopen of een gezin te stichten. Daarom zou ze binnenkort, zeer tegen haar zin, naar Noord-Ierland vertrekken, waar zij het viervoudige van haar Hongaarse salaris zou kunnen verdienen.

De regering Orbán, nog maar net bekomen van het feestgedruis na de verkiezingen van afgelopen april, wordt geconfronteerd met een gigantisch probleem. Terwijl de grenzen gesloten blijven voor migranten, en andersdenkenden het leven zuur wordt gemaakt, loopt het land leeg. En, alsof dat nog niet erg genoeg is, worden er te weinig Hongaarse kinderen geboren. Terwijl berekeningen laten zien dat, als er niets gebeurt, over 35 jaar meer dan de helft van de Hongaren van pensioengerechtigde leeftijd zal zijn.

Baarmoeder gevraagd

Het antwoord van de regering Orbán op deze problematiek? Hongaarse vrouwen moeten meer baren. Vrouwen worden dan ook via allerlei propaganda-uitingen onder druk gezet om het als hun morele plicht te zien om niet één, niet twee, maar liefst drie of vier kinderen te krijgen. Wat dit overigens extra wrang maakt is dat niet alleen vrouwen hiermee tot een baarmoeder worden gereduceerd, maar dat hier dezelfde redenering over het behoud van de Hongaarse identiteit achter zit als bij het plaatsen van hekken om ongewenste vreemdelingen buiten de deur te houden.

Orbán heeft aangekondigd komend najaar met mannen én vrouwen via een zogenaamde ‘nationale consultatie’ in gesprek te gaan over een mogelijke oplossing voor het demografische probleem. Ondertussen beginnen ook vrouwenorganisaties in Hongarije zich te roeren. Waar blijven de maatregelen om vrouwen te ontlasten, zoals goede maar betaalbare kinderopvang? En betere lonen die jonge mensen in staat stellen om een gezin te onderhouden? Trouwens: waar blijven de vaders in deze discussie? Die hun dubbelbelaste vrouwen thuis ook wel wat zorgtaken uit de handen zouden kunnen nemen?

Het kan in Hongarije op alle fronten nog een hete zomer worden.

Erzsó Alföldy is journalist. Zij is geboren in Hongarije en woont sinds haar 13de in Nederland.

Meer over